Λέρος

της Ιωάννας Βούλγαρη

Όταν έφθασα στη Λέρο, ο βοριάς σχεδόν λυσσομανούσε. Στην Αγία Μαρίνα τα κύματα έβρεχαν την προκυμαία και επικρατούσε η συνηθισμένη έντονη κατάσταση αέρα - κύματος - αφρού που προκαλούν τα μελτέμια στα νησιά. Στα Άλιντα το μελτέμι έκοβε. Η μακριά παραλία έδινε την αίσθηση τής ηρεμίας. Χωρίς όμως να την έχει.

Η Λέρος είναι έντονο νησί. Την ένταση αυτή την αισθάνεσαι από την στιγμή που πατάς τη γη της, και την βιώνεις περπατώντας την απ άκρη σ άκρη αναζητώντας να τη γνωρίσεις. Εξάλλου έχει τόσα πράγματα να σου δείξει, τόση ιστορία να σου φανερώσει. Μάρτυρες αυτής τής ιστορίας υπάρχουν παντού, κάποιοι φανεροί, κάποιοι κρυμμένοι, περιμένουν να τους ανακαλύψεις. Ανάμεσά τους, μια πραγματική έκπληξη, το Βρετανικό Κοιμητήριο στα Άλιντα: ένας καταπράσινος κήπος στην καρδιά τού Αιγαίου, τού σκληρού ήλιο και της αλμύρας. Το γρασίδι μοσχοβολά, τα λουλούδια λάμπουν και τα πράσινα δέντρα θροΐζουν πάνω από τις λευκές μαρμάρινες πλάκες που απαριθμούν τα χαμένα παιδιά της γενιάς των γονιών μας: Αυστραλοί, Νεοζηλανδοί, Άγγλοι, Σκωτσέζοι, Ιρλανδοί άφησαν την τελευταία τους πνοή σ αυτή τη γωνιά της γης με τον έντονο ήλιο και τη βαθύχρωμη θάλασσα.

Λίγο πιο πέρα, οι μαρτυρίες τής ιστορίες συνεχίζονται. Στο Λαογραφικό Μουσείο που στεγάζεται στον Πύργο Μπελένη ξετυλίγεται μπροστά σου η Μάχη τής Λέρου, μια από τις πιο τραγικές σελίδες του Β Παγκόσμιου Πολέμου, που σφράγισε την ιστορία τής περιοχής. Ανάμεσα στις παλιές φωτογραφίες, τα όπλα και τις μάσκες των συμμάχων και των Γερμανών κατακτητών, τα φθαρμένα λάβαρα και τις σημαίες, μαθαίνεις ένα κομμάτι τής ιστορίας μας γνωστό σε λίγους.

Όταν πια εγκαταλείψεις το παρελθόν κλείνοντας την πόρτα τού Μουσείου πίσω σου, νοιώθεις σαν αν πέρασες από την Μηχανή τού Χρόνου. Η βραδινή θαλάσσια αύρα και τα γλυκά χρώματα του δειλινού σε συνεφέρουν στην πραγματικότητα τής τωρινής χρονικής στιγμής. Απορείς για την μοίρα αυτού τού νησιού καθώς αισθάνεσαι τον παλμό τού κόσμου που ασταμάτητα ανεβοκατεβαίνει την παραλία με κάθε μέσο όλο το βράδυ. Είναι σαν να θέλει να ελευθερωθεί από κάτι. Μέχρι που θα πάς στο Λακκί θα αναρωτιέσαι από τι. Μέχρι που θα δεις μπροστά σου να απλώνεται το μεγαλύτερο φυσικό λιμάνι τής ανατολικής Μεσογείου που φιλοξενούσε πρώτα τον ιταλικό στόλο και ύστερα τον γερμανικό.

Το Λακκί, πέρα από μια ακόμη ματωμένη σελίδα τής σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας, είναι ένα βουβό μνημείο των χαμένων ψυχών, όπου φαντάζουν οι σκιές τους από τον βυθό τής θάλασσας, όπου ακούγονται οι ψίθυροι τής αγωνίας τους στον αφρό των κυμάτων, όπου το βουνό τους μοιρολόϊ, που ποτέ δεν ακούστηκε, προσπαθεί να εκφραστεί και σε πνίγει καθώς αγωνίζεται να πάρει μορφή ο πόνος και η ματαιότητα τού χαμού τόσων αδελφών μας. Ποιός άραγε θα μπορέσει ποτέ να τους λυτρώσει; Όλοι εμείς που σαν επισκέπτες, περπατάμε ασταμάτητα σ’ όλο το νησί, από το Κάστρο τής Παναγιάς στον Πλάτανο, από εκεί στην Αγία Μαρίνα και πίσω στα Άλιντα. Θαρρείς πως αυτό το περπάτημα είναι προσκύνημα χωρίς να ξέρεις σε ποιόν.

Είναι μια λύτρωση κάποιας ψυχής που αγωνίζεται να απεγκλωβίσει τη θλιμμένη του ενέργεια σε κινητική μέσα από κάποιο ανθρώπινο σώμα κι έτσι να ελευθερωθεί από τα δεσμά της.

Αργότερα στο σούρουπο, στην αμμουδιά τού Πλατάνου, ηρεμείς δίπλα στη θάλασσα και οι σκιές των φαντασμάτων σβήνουν καθώς σβήνει το ροδόχρουν καθρέφτισμα του ηλιοβασιλέματος στα μαβιά νερά τού Αιγαίου. Είναι η ώρα τής γαλήνης και ακόμα και οι νεκροί που την αναζητούν, την βρίσκουν. Έρχεται το γλυκό τέλος μιας έντονης ημέρας με τα νόστιμα φαγητά και το γλυκό κρασί δίπλα στη θάλασσα και με την αίσθηση τής ζωής διάχυτη παντού.

Η νέα μέρα φέρνει την ανανέωση και την αναζήτηση νέων συγκινήσεων στις παραλίες του νησιού. Βρωμολίθι. Καμία σχέση με το όνομα. Ατενίζεις τα καταγάλανα νερά κατηφορίζοντας προς την παραλία, στεφανωμένα από δέντρα και όμορφες σκεπές. Όμορφες και ήρεμες οι αμμουδιές τής Λέρου σου προσφέρουν την δροσιά τού Αιγαίου. Κι εκεί που έχεις αφεθεί στην γλυκιά ζέστη που σε τυλίγει και στην λεπτή αύρα που μόλις αισθάνεσαι ότι εκπνέεις η θάλασσα, γίνεσαι μάρτυρας του φαινομένου της φουσκοθαλασσιάς. Ξαφνικά ο αέρας σταματά, νοιώθεις αποπνικτική ζέστη, ο ήχος τής θάλασσας σιγεί.

Ταυτόχρονα η στάθμη τής θάλασσας υψώνεται, το νερό χάνει την διαύγειά του και δημιουργείται ένα κύμα συμπαγές, χωρίς κυματισμό, που σκάει με ορμή στη παραλία, παρασύροντας τα πάντα στο πέρασμά του. Έχεις γίνει μούσκεμα σε λεπτά, απορείς από που σου ήλθε και τρέχεις να διατηρήσεις στεγνά τα λιγοστά σου υπάρχοντα. Το φαινόμενο επαναλαμβάνεται για λίγα ακόμα λεπτά και μετά σταματά. Και τότε διακρίνεις την αλλαγή. Έχει γυρίσει ο άνεμος. Τα κύματα πλέον δημιουργούνται προς τα έξω και όχι προς τα μέσα. Ο βοριάς έδωσε τη θέση του στο νοτιά και μάς το έδειξε. Γύρισε ο καιρός, σκέφθηκα. Ο νοτιανατολικός άνεμος έχει την κατεύθυνση προς τον Πειραιά. Ώρα να πηγαίνουμε λοιπόν.

Μάζεψα τα πράγματά μου και το βράδυ ήμουν στο λιμάνι περιμένοντας να φανεί το καράβι που θα πραγματοποιούσε την επιθυμία τού Αίολου, τού Θεού των Ανέμων. Τέτοια ήταν φαίνεται, η επιθυμία του να φύγουμε, που από το κύμα περιορίστηκα στην καμπίνα μου. Πριν παραδοθώ εντελώς στις αγκάλες τού Μορφέα, μου φάνηκε ότι από τα κύματα που κουνούσαν το καράβι και με νανούριζαν, έβγαιναν σκιές, σαν εικόνες από πίνακες τού Πικάσο, άνθρωποι γεωμετρικοί δεμένοι με αλυσίδες που τις σήκωναν ψηλά στα κύματα για να τις σπάσουν. Ήταν άραγε σκιές ή το καράβι που έτριζε; Ήταν άραγε οι σκιές που φώναζαν ή ο αέρας που λυσσομανούσε; Τα βαθιά νερά τού Αιγαίου φουρτουνιασμένα έδιναν την διαδοχή στο όνειρο και την πραγματικότητα, μέχρι που όλα έσβησαν κι έγιναν ένα μονότονο και ρυθμικό κούνημα τού πλοίου. Καληνύχτα Αιγαίο, και ο Ποσειδώνας, ο Θεός της θάλασσας και του βυθού, ας είναι προστάτης και οδηγός μας.