Του Γιάννη Κοφινά

Μια πολύ ενδιαφέρουσα διαδρομή ημερήσιας διάρκειας είναι με σημείο εκκίνησης το καταφύγιο του ΕΟΣ Σπάρτης ανάβαση στην κορυφή Αι Λια και από εκεί κάθοδος στη Βασιλική, όπου μέσω του Ε4 γίνεται επιστροφή από τους Πενταυλούς στο καταφύγιο.

Το γνωστό και προσβάσιμο μονοπάτι οδηγεί στη κορυφή σε διάστημα 2,45 ώρες. Αφήνοντας το καταφύγιο δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι χρειαζόμαστε το πολυτιμότερο αγαθό, το νερό, που υπάρχει στη πηγή Βαρβάρα λίγο πριν το καταφύγιο.

Η κάθοδος από την ακμή της πυραμίδας που οδηγεί στη νότια κορυφογραμμή και από εκεί στο δάσος της Βασιλικής είναι αρκετά ενδιαφέρουσα. Κατηφορίζοντας από την απότομη ακμή η θέα ανατολικά, νότια και δυτικά είναι ένα σπάνιο πανόραμα διατηρώντας την ομορφιά που ζήσαμε στην κορυφή. 

Τα γεωλογικά υποστρώματα της πυραμίδας που τα χαρακτηρίζουν και τα Στεφάνια ή Ζωνάρια με το μαύρο χρώμα δημιουργούν πέντε κατεβάσματα από τα οποία ξεχωρίζουν περισσότερο τα τρία. Στη βάση της ακμής το τελευταίο είναι αρνητικό και στα πλάγια δύσκολα για κάθοδο, οπότε αναγκαζόμαστε να γυρίσουμε λίγο πίσω και να κατεβούμε δυτικά από προσβάσιμο, καταριχητικό πέρασμα, οπότε να το παρακάμψουμε το περιβόητο Κακοσκάλι.

Στη θέση αυτή οι πλαγιές κόβονται απότομα όπως και στο Σιδηρόκαστρο. Ανατολικά το χάσμα κατέρχεται στους Πενταυλούς που δεν φαίνονται, ενώ απέναντι μια αντηρίδα της πυραμίδας λες και κόπηκε με μαχαίρι τελείως κάθετα και είναι το Δραπάνι. Στο λούκι στη βάση της κάθετης ορθοπλαγιάς αυτής είναι η μεγάλη χιονούρα. Παρόλο απαγγερή στο βοριά με τα πολλά χιόνια και στη μεσημβρινή δηλαδή προσήλια διατηρείται μέχρι πολύ αργά και είναι το Αιώνιο Χιόνι. Ίσως παλαιότερα να κρατούσε όλο το χρόνο σαν μόνιμος παγετώνας. Δεν υπάρχουν πληροφορίες όπου κάποιος να κατέβηκε μέχρι εκεί το Νοέμβρη πριν χιονίσει και να βρήκε πάγο ανάμεσα στις πέτρες της σάρας στο λούκι αυτό.

Από τη δυτική πλευρά η κλίση είναι αρκετά έντονη και θυμάμαι χαρακτηριστικά το μικρό σακίδιο που έφυγε και κυλούσε για αρκετή ώρα ενώ δεν σταμάτησε πουθενά, απλά χάθηκε κάποια στιγμή από τα μάτια μας.

Στη συνέχεια η πορεία στη κορυφογραμμή ισιώνει με ένα κατέβασμα, που οδηγεί σε οριζόντια σκληροτράχηλη κόχη που διατηρεί αρκετά το χιόνι. Το χειμώνα είναι μια πραγματική αλογοράχη, αρκετά επικίνδυνη για γλίστρημα ή πτώση του χιονιού. Εδώ συνεχίζοντας έχουμε πλέον ανηφορική πορεία στην κορυφή Σπανακάκι (2098μ) όπου ξανακατεβαίνουμε, η πορεία ισιώνει για λίγο σε νέα κόψη που οδηγεί σε ανέβασμα στη κορυφή Αι Γιώργη (2019μ.). Κατηφορίζοντας σταδιακά ανεβαίνουμε και πάλι για λίγο σε υψόμετρο 1756μ. που είναι η κορυφή Παρηγόρη. Συνεχίζοντας για λίγο την κάθοδο φεύγουμε από την αλπική ζώνη και διακρίνουμε τα πρώτα μικρά ανεμοδαρμένα δέντρα, που η διαρκής πίεση του ανέμου τους έχει καθορίσει το σχήμα της πορείας του στην περιοχή αυτή.

Λίγο πιο κάτω αλλάζουμε πορεία, φεύγοντας από την κορυφογραμμή, προς τα δυτικά. Χρειάζεται όμως μια στάση αποχωρισμού του πανοράματος που έχουμε στην πορεία αυτή. Πίσω μας η νότια απόληξη του Ταϋγέτου με την ψηλή κορυφή του στο βάθος, αγέρωχη να αποκτά το ύψος που της αξίζει, σαν σκέπη του Μοριά.

Λάμπει το ανοιχτόχρωμο ασβεστολιθικό πέτρωμα του Ταϋγέτου πάντα φωτεινό αντανακλώντας τον ήλιο πάλι στα ουράνια. Μπροστά μας αντίθετα ένα σκούρο πράσινο απλωμένο χαλί από μεγάλα δέντρα κωνοφόρα, το δάσος της Βασιλικής που περιμένει να μας υποδεχτεί στη δροσερή αγκαλιά του και στο βαθύ ίσκιο του από το λούσιμο του ήλιου στη μέχρι τώρα πορεία. Πράγματι παίρνοντας κεκλιμένη πορεία μέσα στα πρώτα δένδρα, παρατηρούμε την προστριβή τους με τους καιρούς που δέχονται εδώ ψηλά και τις πληγές από τα αστροπελέκια των καταιγίδων που έρχονται με τους άγριους νοτιάδες τον χειμώνα από την Μεσόγειο θάλασσα. Πολλά αντέχουν, με μισοκαμμένη τη βάση τους γεμάτη κάρβουνο, άλλα στους αιώνες που πέρασαν στέκουν ακόμα όρθια παρότι ξεραμένα, άλλα έχουν γείρει πεσμένα στη πλαγιά μόνο που δίπλα τους οι μικροί απόγονοί τους ορθώνουν το ανάστημά τους ολοδρόσερα.

Το δάσος πυκνώνει ακόμα περισσότερο, τα δέντρα δείχνουν ακόμη ψηλότερα και μας καλωσορίζουν στη δροσιά τους. Μερικά πραγματικά μνημεία της φύσης. Ένα με τεράστιο κορμό υψώνεται στον ουρανό με τα κλαδιά του φτιάχνοντας μια τεράστια ομπρέλα. Ο κορμός έχει κλίση από τους καιρούς, σαν τον πύργο της Πίζας, ενώ έχει γίνει διάτρητος από τους κεραυνούς. Από την μια έχει παράθυρο και από την άλλη πόρτα και θα μπορούσε να φιλοξενήσει μέσα του ακόμα και 4 άντρες. Οι μεγάλες ρίζες του έχουν αποκαλυφθεί γύρω από τον κορμό, από την διάβρωση του εδάφους στους αιώνες που πέρασαν. ‘Ένα μεγαλείο της φύσης.

Δίπλα του διακρίνουμε το μονοπάτι που έρχεται από την πλαγιά, αφού παρακάμπτει την σκληροτράχηλη κορυφογραμμή. Αυτό μας οδηγεί μέσα στο δάσος με έλατα και μεγάλα μαυρόπευκα, τα τελευταία σε ανάπτυξη της Ευρώπης. Κάπου- κάπου εμφανίζονται μερικές καλύβες. Άλλες είναι παλιές και εγκαταλειμμένες, φτιαγμένες από υλικά της φύσης πέτρα και ξύλο, άλλες καινούργιες από υλικά σύγχρονα τσιμέντο, σοβά, ελλενίτ, λαμαρίνες πού έφεραν οι άνθρωποι με τα αυτοκίνητα αφού έφτασε εδώ ο δρόμος από την Σαιδώνα και την Παναγιά τη Γιάτρισσα προ εικοσαετίας.

Πιο κάτω ξεχωρίζουν ανάμεσα στο δάσος εγκαταλειμμένες πεζούλες ή σε μερικές από αυτές υπάρχουν ήμερα δέντρα κυρίως καρυδιές. Ξαφνικά ένα όμορφο εκκλησάκι προβάλλει μπροστά σε μια τεράστια αγριοκερασιά. Είναι ο Αι Δημήτρης και πλησιάζοντας κοντά ακούγεται το κελάρυσμα της πηγής του που το νερό βγαίνει από το ιερό κρυστάλλινο. Πιο κάτω συγκεντρώνεται σε μικρή στέρνα για να ποτίζουν κήπους. Τα Σαββατοκύριακα και στη διάρκεια του καλοκαιριού που υπάρχει έντονη κατοίκηση από τους Μανιάτες συχνά θα βρούμε μπύρες παγωμένες στην πηγή. Φυσικά η γνωστή μανιάτικη φιλοξενία με σύγκλινα, ντομάτα, αρωματικό ελαιόλαδο, τυρί σφέλα (τουλουμίσιο), παξιμάδια, λαλάγγια και άλλα ντόπια εδέσματα είναι αναπόφευκτη μέχρι ακόμα και υποχρεωτική. Και γιατί να είμαστε αρνητικοί!!! Η μεγάλη αυτή πορεία στο σκληροτράχηλο αρρενωπό βουνό, οι απώλειες του σώματός μας είναι μεγάλες ώστε να προβούμε με τέτοια ευκαιρία σε αναπλήρωση των συστατικών του. Φυσικά εξέχει σημασίας η λαογραφία αφού θα γνωρίσουμε ζεστούς, φιλόξενους ανθρώπους, θα ακούσουμε την ντοπιολαλιά τους με ρίζες δωρικές και πολλές φορές και όμορφα δημοτικά τραγούδια για τον Ταΰγετο όπως:

Στης Μάνης μας τα απάτητα βουνά
Η δόξα βασιλεύει
Και στον Ταΰγετο ψηλά
Το θρόνο έχει η λευτεριά

Μανιάτες και Μανιάτισσες
Και εσείς Μανιατοπούλες
Για μια ένδοξη πατρίδα
Το αίμα μας θα χύσουμε
Ως την στερνή ραίδα

Αυτή η διαδρομή που είναι αρκετά ενδιαφέρουσα από ορειβατικής πλευράς και δυσκολότερη μπορεί να παρακαμφθεί από άλλη πιο προσβάσιμη. Πριν το Σπανακάκι μπορούμε να στρίψουμε δυτικά, κατηφορικά προς τα Μουσγιά, οπότε παρακάμπτουμε αυτό και τις κορυφές Αι Γιώργης και Παρηγόρη. Άξιο λόγου είναι να αναφέρουμε ότι στην κορυφογραμμή αυτή υπάρχει τοποθετημένος σταυρός για τον άτυχο που νύχτωσε εκεί και βρέθηκε παγωμένος. Επίσης οι θέσεις που βρίσκουμε τοπωνύμια Αι Γιώργη ή εκκλησάκια αφιερωμένα στον προστάτη άγιο που σκοτώνει το δράκο υπάρχουν γκρεμοί, φαράγγια και πολλές φορές δρακότρυπες (βάραθρα) όπως έχω επισημάνει από την ορειβατική και σπηλαιολογική μου εμπειρία.

Η κάθοδος στη δυτική πλαγιά ψηλά έχει τις σχετικές δυσκολίες ανάμεσα από απότομα βράχια και μερικά σημεία με σάρες. Πιο κάτω το μονοπάτι γίνεται βατό και μας οδηγεί σε όρθιους βράχους σαν δολομίτες πραγματικές λεπίδες από το σμίλευμα του ανέμου δημιουργούν πόρτα. Είναι μεταμορφωσιγενή πετρώματα που ενώ ήταν οριζόντια οι ανακατατάξεις του εδάφους στο σημείο αυτό τα έφεραν κάθετα. Η αιολική ενέργεια, διαλυσιγενή ιδιότητα του νερού, διέβρωσαν το εντυπωσιακό αυτό πέτρωμα.

Συνεχίζοντας φτάνουμε σε διάσελο που η πορεία είναι αριστερά από αυτό και νότια προς το δάσος της Βασιλικής. Δεξιά και δυτικά από το διάσελο της Μουσγιάς υπάρχει ορεινός όγκος το Πατιστό, μια παραφυάδα της κορυφογραμμής. Λίγο πιο κάτω θα συναντήσουμε στα λιβάδια μικρή πηγή με δροσερό νερό. Ενίοτε μπορεί να αντικρίσουμε, τρομαγμένα από την παρουσία μας, μοσχάρια που έχουν φτάσει εκεί για βοσκή και για να ξεδιψάσουν. Εντυπωσιακός είναι ο δρασκελισμός τους στις άγριες πλαγιές που θυμίζουν αγριοκάτσικα αφού από γενιές έχουν φύγει από κοπάδια και προσαρμόστηκαν στο άγριο φυσικό περιβάλλον του Ταϋγέτου.

Από την πηγή η λεκάνη απορροής των πλαγιών της κορυφογραμμής και του Πατιστού ξεκινά με ρεματιά που ρίχνεται προς το Φαράγγι του Βυρού. Το ίδιο συμβαίνει και απέναντι με την απορροή της μεγάλης λεκάνης του οροπεδίου της Βασιλικής και της Μαυροβούνας. Παίρνοντας την αριστερή πλαγιά που αρχίζουν οι θάμνοι και οι νανόκεδροι το μονοπάτι μας οδηγεί στο πυκνόφυτο δάσος και από εκεί στον Αι Δημήτρη, ενώ ο χωματόδρομος είναι στα δεξιά μας από κάτω και τελειώνει σε αδιέξοδο στη ρίζα της ρεματιάς.

Οι διαδρομές αυτές κορφής – Αι Δημήτρης είναι 3-3,5 ώρες κατηφορικά και μέχρι 5 ώρες ανηφορικά. Ο οικισμός θεωρείται από τους πιο ψηλούς και οι παλαιότεροι αναφέρουν ότι κατοικούσαν εδώ τα καλοκαίρια γύρω στους 3000 κατοίκους. Η ονομασία Βασιλική προέρχεται από την ελληνιστική – ρωμαϊκή περίοδο, διότι αποτελούσε οδό επικοινωνίας μεταξύ Σπάρτης και Καρδαμύλης, η οποία ξεκινούσε από την εντυπωσιακή μονότοξη αρχαία πολυγωνική γέφυρα του Ανάκωλου στο Ξηροκάμπι.

ΑΙ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ- ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ ΕΟΣ ΣΠΑΡΤΗΣ (Ε4)

Από τον Αι Δημήτρη μπορούμε να συνεχίσουμε τον κύκλο της κορυφής μέχρι το καταφύγιο που έχουμε αφήσει το αυτοκίνητό μας. Είναι διαδρομή του διεθνούς μονοπατιού Ε4 που έχει αφετηρία 1490μ και τέρμα 1550μ. Στην αρχή σε 15 λεπτά φτάνουμε ανηφορικά στη κορυφογραμμή στα 1550μ. όπου είναι ο Σορός ή Ανάθεμα. Αυτός είναι φτιαγμένος από πέτρες που ρίχνουν οι περαστικοί από την εποχή του πέρασε ο Ιμπραήμ για να εισέλθει στη Μάνη από την Βασιλική κατά τις μάχες της Ανδρούβιστας όπου υποχώρησε με μεγάλες απώλειες για να ξαναδοκιμάσει από τον Πολυάραβο. Από εκεί έχουμε θέα προς τη Βασιλική και τη Μαυροβούνα δυτικά αλλά και προς τη Λακωνική ανατολικά.

Εντυπωσιακά διακρίνεται η κορυφογραμμή με φόντο την πυραμίδα που ανέρχεται ψηλά και εντυπωσιακά με την διαβρωμένη, άγρια, κρημνώδη πλαγιά της.

Αρχίζουμε την κάθοδο με ελικοειδές μονοπάτι με το χαρακτηριστικό σημάδι Ε4 σημαδεμένο. Αυτό μας οδηγεί Β.Α. πλέον μέσα στο δάσος που πυκνώνει εντυπωσιακά. Κωνοφόρα κυρίως έλατα αλλά και μαυρόπευκα σε πυκνοκατοικημένες ζώνες. Σε μεγάλη απόσταση χάνουμε τον ήλιο πλούσια είναι και η χλωρίδα που αντικρίζουμε. Εντυπωσιακές ορχιδέες, κόκκινοι δίανθοι και τα πανέμορφα κατακόκκινα κρινάκια (λίλιουμ) του Ταϋγέτου προβάλλουν ανάμεσα στις φτέρες. Ένα λιάζεται εντυπωσιακά στο σκοτεινό ίσκιο του μοναδικού δάσους από μερικές ακτίνες του ήλιου που εισχώρησαν από τα τόσα κλαδιά που το σκεπάζουν. Σαν διαμάντι που λαμπιρίζει στο σκοτάδι, πανέμορφη εμπειρία, στιγμή ιεροτελεστίας η φωτογράφησή του. Μυριάδες πανύψηλοι κορμοί, ολοδρόσερες φτέρες και το μονοπάτι συνεχίζει σε πλούσιο στρώμα από πευκοβελόνες και κουκουνάρια. Τα αιωνόβια δέντρα ξεχωρίζουν από τους χοντρούς κορμούς και τα μεγάλα κλαδιά τους.

Αργότερα φτάνουμε σε ολοδρόσερη πηγή από ξύλινο κρουνό μπηγμένο στο έδαφος και δίπλα υπάρχει τεχνική λιμνοδεξαμενή στο χώμα. Είναι το ονομαστό κουνουπονέρι όπου εκεί έχουμε φτάσει σε μεγάλο κτήμα με πεζούλες από καρυδιές κυρίως στη θέση Δημαρχείο. Πέτρινο σπίτι και πέτρινο καλύβι και κυρίως νερό ό,τι καλύτερο για μια στάση.

Ο χωματόδρομος του κτήματος οδηγεί στο χωματόδρομο που ανεβαίνει από το Ξηροκάμπι μέχρι Κουμουστά με άσφαλτο πρόσφατα και συνεχίζει μέχρι εδώ. Ανεβαίνοντας πιο ψηλά για να βρούμε την διασταύρωση αριστερά προς καταφύγιο ή να συνεχίσουμε κατεβαίνοντας στη πηγή του Μαγγανιάρη που υπάρχει ο ασφαλτόδρομος για Παλαιοπαναγιά. Η άλλη επιλογή είναι με χωματόδρομο προς Αναβρυτή.

Τα κίτρινα σηματάκια του Ε4 μας οδηγούν ανηφορικά στη πλαγιά όπου τελειώνουν οι πεζούλες. Έχουμε διανύσει το κατηφορικό μέρος της διαδρομής σε 1,5 ώρα και μας απομένουν 45 λεπτά ανάβαση στο καταφύγιο. Λίγο πιο πάνω φτάνουμε σε άγρια ορθοπλαγιά και στον κάθετο βράχο τρέχουν από πέντε τρύπες νερά. Είναι η περιβόητη πηγή των Πενταυλών. Την άνοιξη το νερό όταν είναι πλούσιο βγαίνει κάθετα από το βράχο από την πίεση ενώ μπορεί να συναντήσουμε και τον καταρράκτη να πέφτει από ψηλά. Τα νερά τρέχουν ανάμεσα από μεγάλους βράχους των κατακρημνίσεων στην όμορφη ολοπράσινη ρεματιά γεμάτη πλατάνια. Στο άγριο αυτό τοπίο έχει τοποθετηθεί σιδερένια μεγάλη σκάλα όπου ανεβάζει στο μονοπάτι που συνεχίζει ψηλότερα. Μια νέα συνάντηση με την πηγή Σωτηρίτσα μία όμορφη πέτρινη βρύση κάτω από την ψηλή κορυφή που ορθώνεται με κάθε μεγαλοπρέπεια και μεγαλείο.

Στη συνέχεια η πορεία μέσα στο δάσος οδηγεί στο καταφύγιο αναπάντεχο τερματισμό της πορείας αυτής στη φύση και σημείο επιστροφής στο πολιτισμό. Μια πλούσια ορειβατική γεύση ανάβασης στη σκέπη του Μοριά την κάθοδο κορυφογραμμής και πορεία μέσα από τα πανέμορφα δάση του Ταϋγέτου. Διαδρομή που μπορεί να γίνει σε 9 ώρες με μικρά διαλείμματα αλλά και το 12ωρο με διαλείμματα σε μοναδικά σημεία ομορφιάς και γιατί όχι και τη φωτογράφησή τους είναι ό,τι καλύτερο.

Αν προκύψει και συνάντηση με φίλους όπως τον Δημήτρη Μαρκέα στο καλύβι τους ακόμη περισσότερο με τον Παναγιώτη Μαρκέα που μπορεί να έχει έλθει από την Αυστραλία μάλλον εγώ θα πάρω μερικά κιλά, ανεβοκατεβαίνοντας τον Ταΰγετο για να τα χάσω και οι προσφιλείς πελάτες μου να γίνουν μακρυμάλληδες. Χωρίς να συντρέξουν τέτοιες καταστάσεις δεν θα ξεχάσω την ημέρα που συνέβαλα στη προσπάθεια συγκομιδής των καρυδιών με τον φίλο μου Βασίλη και τους φίλους εκεί αλλά και την αξέχαστη βραδιά δίπλα στη στόφα με μεζεδάκια. Επίσης αξέχαστη θα μείνει και η γιορτή του νέου ανακαινισμένου ναού του Αι Δημήτρη σε όποιον αποφασίσει να βρεθεί εκεί.