ΥΠΟΓΕΙΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΑ ΕΓΚΑΤΑ ΤΟΥ ΠΑΝΕΜΟΡΦΟΥ ΣΠΗΛΑΙΟΥ ΓΛΥΦΑΔΑ ΔΥΡΟΥ

του Γιάννη Κοφινά. Δημοσίευση στην ημερήσια εφημερίδα "ΣΗΜΑΙΑ", της Καλαμάτας, στις 22/3/2002.

Αφιερωμένο με πολύ εκτίμηση στον αξιαγάπητο φίλο και φυσιολάτρη Χρήστο Κοτσωνή, αρχισυντάκτη της ημερήσιας εφημερίδας Καλαμάτας «ΣΗΜΑΙΑ»

(Φωτογραφίες από την αποστολή)

Και να ήθελα, δεν θα μπορούσα να κρύψω τον θαυμασμό και τις πλούσιες εντυπώσεις που αποκόμισα από την επίσκεψή μου πρόσφατα στα έγκατα της Μανιάτικης γης στο σπήλαιο Γλυφάδα Δυρού. Συμμετείχα σε αποστολή του συλλόγου μου του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο (Σπηλαιολογικός Ελληνικός Εξερευνητικός Όμιλος) που πραγματοποιήθηκε το Δεκέμβρη. Αρχηγός της αποστολής ήταν ο ίδιος ο εξερευνητής των μη τουριστικών διαδρομών του σπηλαίου αλλά και ιδρυτικού μέλους του ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο Κώστας Ζούπης. Άλλωστε είναι γνωστός από την εξερεύνηση του σπηλαίου των Δολών «Λυκούργου» με την αποστολή της αείμνηστης μητέρας της σπηλαιολογίας στην Ελλάδα Άννας Πετροχείλου, της οποίας τη μνήμη τιμούμε, ένα χρόνο μετά την ημέρα που έφυγε από κοντά μας. Ξέρουμε όμως ότι πάντα θα φωτίζει τις εξερευνήσεις μας με αυτά που μας δίδαξε.

Στην αποστολή του Δυρού συμμετείχαν 11 άτομα. Άρχισε με την είσοδό μας στις 13.00 μ.μ. ενός Σαββάτου του περασμένου Δεκέμβρη και έληξε στις 5.00 π.μ. ξημέρωμα Κυριακής δηλαδή είχε διάρκεια 16 ωρών. Άδειες για την επίσκεψη, μας παραχώρησε ευγενώς η νέα διευθύντρια της Α Εφορείας Αθήνας (Διεύθυνση Σπηλαιολογίας και Παλαιοανθρωπολογίας του Υπουργείου Πολιτισμού) κ. Σταυρούλα Σαρματζίδου, καθώς και η διεύθυνση του σπηλαίου Γλυφάδα Δυρού. Τους ευχαριστούμε θερμά. Δεν πρέπει να παραλείψουμε τη παραχώρηση, εκ μέρους της διεύθυνσης του σπηλαίου, δύο λέμβων προς εξυπηρέτησή μας στο τουριστικό τμήμα.

ΞΕΚΙΝΑ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ
Τοποθετώντας τα πολύτιμα υλικά μας στις δύο βάρκες, μέσα σε δοχεία, ξεκινήσαμε. Αυτά περιείχαν ρουχισμό, φαγητά, μπαταρίες, ασετιλίνη, φωτογραφικά κ.λ.π. Φτάνοντας στο τέλος της τουριστικής διαδρομής, προσαράξαμε τις βάρκες στην άκρη της αίθουσας όπου αρχίζει ένας διάδρομος με ρηχά νερά για τη συνέχεια της διαδρομής μας. Φορώντας τις καταδυτικές φόρμες νεοπρέν, βάλαμε τα βατραχοπέδιλα και παίρνοντας τα δοχεία για σωσίβια στη αγκαλιά μας βουτήξαμε στα δροσερά νερά των 13 βαθμών Κελσίου. Το μικρό τούνελ μας οδήγησε σε μεγάλες αίθουσες με βαθιά πλέον νερά.

Στα κράνη μας ήταν αναμμένη η ασετιλίνη που σκορπούσε άπλετο και ομοιόμορφο φωτισμό, αποκαλύπτοντας στο απόλυτο σκοτάδι τον πλούσιο λευκό διάκοσμο του σπηλαίου. Σε άλλα σημεία οι οροφές των διαδεχόμενων αιθουσών ήταν υπερυψωμένες και σε άλλα χαμήλωναν αρκετά. Πολλές φορές οι σταλακτίτες ακουμπούσαν στο νερό και περνούσαμε ανάμεσα από αυτούς. Σε μερικά σημεία κολώνες έβγαιναν από τη στάθμη του νερού και δημιουργούσαν νησίδες ή συνέχιζαν μέχρι τις οροφές των αιθουσών. Το λευκό χρώμα επικρατούσε πλήρως σε όλη τη διαδρομή. Στα μισά της υδάτινης διαδρομής ο οδηγός μας Κώστας Ζούπης σταμάτησε, και γύρω του συγκεντρώθηκαν όλα τα μέλη του συλλόγου. Αρχίσαμε την, αρκετών μέτρων ύψους, ανάβαση, από μια τρύπα που μας οδήγησε σε επάνω όροφο της χερσαίας διαδρομής.

Εκεί ο διάκοσμος ήταν ακόμη πιο πλούσιος, με τους σταλαγμίτες στο δάπεδο. Σε πολλά σημεία υπήρχαν σπάνιοι κρυσταλλικοί αραγωνίτες που κέρδισαν τις εντυπώσεις μας. Μια κολώνα ήταν κατακόκκινη ανάμεσα στο απόλυτο λευκό από χρωστικές οξειδίων μετάλλων που κατήλθαν από το υπερκείμενο έδαφος. Στο τέλος της διαδρομής, μερικά μέτρα από κάτω μας, παρατηρούσαμε το νερό με την αίθουσα που θα συνεχίζαμε. Γυρίσαμε πίσω, κατεβήκαμε κάτω στο νερό, πήραμε τα δοχεία μας και συνεχίσαμε. Σε ένα σημείο, ακριβώς κάτω από τη κόκκινη κολώνα, μικρή ρωγμή της οροφής ρόδιζε τους κρεμάμενους σταλακτίτες. Αργότερα σταματήσαμε αφού όλα έδειχναν ότι η διαδρομή τελείωσε. Στο σημείο αυτό ο οδηγός μας μπήκε μπροστά δείχνοντας τον τρόπο διέλευσης από στενό πέρασμα, με κλειστό σιφόνι.

ΔΥΣΚΟΛΗ ΔΙΑΔΡΟΜΗ
Βγάζοντας τα κράνη και σηκώνοντας τη μύτη μας προς τα επάνω, ίσα-ίσα περνούσαμε όλοι από το σημείο αυτό, αφού μόλις 10 εκατοστά επέτρεπαν την αναπνοή μας για 5μ. περίπου. Ταυτόχρονα πιέζαμε παρασύροντας τα επιπλέοντα δοχεία μας. Κολυμπήσαμε ακόμη σε βαθιά νερά και με τη μάσκα και υποβρύχιο φακό. Παρατηρούσα το διάκοσμο στα πλευρικά τοιχώματα, που κατέβαινε μέχρι κάτω στο πυθμένα του λιμναίου τμήματος, αλλά και τις κολώνες που ξεκινούσαν από αυτόν. Με εντυπωσίασε το γεγονός οτι η φύση μας πρόσφερε ένα τέτοιο μνημείο, τόση συγκίνηση…….. Σκεπτόμουν πως επέτρεψε τη πρόσβασή μας σε αυτό, αφού γνωρίζουμε ότι με το λιώσιμο των παγετώνων η στάθμη της θάλασσας ανέβηκε πολύ ψηλότερα και έφτασε στο οριακό σημείο που υπήρχε η πηγή, υπόγειος ποταμός, με το πανέμορφο αυτό σπήλαιο. Το αλμυρό νερό πέρασε μέσα σε αυτό δίνοντάς μας οριακά την ευκαιρία της πρόσβασης. Έτσι, με μερική αφαίρεση πετρωμάτων, η βάρκα περνά ίσα-ίσα και πολλές φορές αναγκαζόμαστε να σκύβουμε για να μην χτυπήσουμε στην οροφή.

Συνεχίζοντας τη πορεία μας εντυπωσιάζει ακόμη το μέγεθος των αιθουσών αλλά και οι σταλακτίτες που πολλές φορές περνάμε ανάμεσά τους. Σε ένα σημείο, μικρό τούνελ μας οδηγεί έξω από το νερό σε μεγάλη χερσαία αίθουσα. Εδώ είναι σταθμός όπου βγάζουμε τις φόρμες και φοράμε τα στεγνά ρούχα. Παίρνουμε τις φωτογραφικές μηχανές, τρόφιμα, μπαταρίες και συνεχίζουμε τον υπόγειο περίπατο στα έγκατα του παλατιού. Οι συνεχόμενες επιμήκεις αίθουσες και διάδρομοι μας οδηγούν σε μια πορεία ολοστόλιστης, με κάθε μορφή λίθινου διακόσμου. Σταλακτίτες, σταλαγμίτες, παραπετασματοειδείς πλευρικοί διάκοσμοι, κίονες λευκού χρώματος, κυρίως με φόντο τα γκριζογάλανα τοιχώματα του σπηλαίου είναι ένα φαντασμαγορικό σύνολο, που τελειωμό δεν έχει. Είναι τόσο πλούσια η εναλλαγή των εικόνων, που ξεχνάμε τις προηγούμενες, προσπαθώντας να αποτυπώσουμε στη μνήμη μας τις επόμενες. Εδώ κρίνεται πόσο απαραίτητη είναι η ανάγκη για αποτύπωση των εικόνων αυτών στα φωτογραφικά φιλμ.

ΟΙ ΛΙΜΝΕΣ
Ανεβαίνοντας και κατεβαίνοντας στο χερσαίο αυτό τμήμα συναντάμε τη πρώτη λίμνη, πιο χαμηλά από το υπόγειο ποτάμι, και τα εισερχόμενα νερά της θάλασσας. Συνεχίζοντας συναντάμε και τη δεύτερη και μεγάλη λίμνη σε πολύ μεγάλη αίθουσα με τις πρώτες δυσκολίες πρόσβασης από τις κάθετες σχεδόν πλευρές της. Από εκεί, με δέσιμο σχοινιού, προχωράμε μέχρι τη μικρή βραχονησίδα, που χωράει μόλις 4 άτομα. Κατόπιν με δεύτερο σχοινί που θα τοποθετήσει για ασφάλεια ο οδηγός μας Κώστας Ζούπης, αναρριχόμενος από μικρούς σταλαγμίτες, ανεβαίνουμε σε μικρό πατάρι δεξιά. Στο τέλος του διαδρόμου αυτού συγκεντρωνόμαστε, ανάμεσα σε πλούσιο διάκοσμο από λεπτούς κίονες, θαυμάζοντας τη μεγάλη λίμνη της αίθουσας, με τη καταστόλιστη οροφή της από λευκούς σταλακτίτες. Με νέο ανέβασμα σε τρύπα, που οδηγεί σε νέο στενόμακρο διάδρομο, μας οδηγεί σε νέες αίθουσες. Εδώ νέες εντυπώσεις από τους λεπτούς κρυστάλλινους και διαφανείς εκκεντρίτες που συμπληρώνουν το φαντασμογορικό διάκοσμο του σπηλαίου.

Ο ΑΚΕΦΑΛΟΣ ΠΑΝΘΗΡΑΣ
Η επόμενη κατηφορική αίθουσα οδηγεί σε νέα λίμνη, όπου υπάρχει μικρό πέρασμα.

Τοποθετούμε νέο σχοινί για τη δύσκολη αυτή πρόσβαση στην απέναντι πλευρά. Ένας ένας σε λίγο θα βρεθούμε μπροστά από ένα σπάνιο παλαιοντολογικό εύρημα του σπηλαίου, στο σκελετό του ακέφαλου πάνθηρα. Ένας νέος σταθμός το διάλειμμα αυτό στο μουσειακό έκθεμα της φύσης, ο σκελετός, που τμήματά του έχουν επικαλυφθεί από σταλακτιτικό υλικό στους 350 αιώνες που πέρασαν..! Γυρίζοντας πίσω, μια νέα γαλαρία με διαδρόμους και διαδεχόμενες μικρές και μεγάλες αίθουσες δίνουν συνέχεια στο πανέμορφο και εντυπωσιακό αυτό υπόγειο περίπατο, ενώ ήδη έχουν περάσει αρκετές ώρες.

Το μόνιμο σκοτάδι του σπηλαίου φωτίζουν οι συσκευές ασετιλίνης. Αν και το σπήλαιο έχει τεράστια ηλικία, ο χρόνος κυλάει πάντα με το γύρισμα των δεικτών του ρολογιού μας. Η υπομονετική σταγονοροή, στο καρτέρι αυτού του χρόνου, πλάθει όλο αυτό το μεγαλείο χωρίς να γνωρίζει μέρες, νύχτες και αργίες.

Αργότερα ο κατηφορικός διάδρομος μας οδηγεί στην αίθουσα του άλλου σκελετού πάνθηρα. Στο τέλος αυτής, και δίπλα από μικρή τρύπα, βρίσκονται απλωμένα τα οστά του ευρήματος αυτού. Οι επιστήμονες, μελετώντας, βρήκαν το είδος και την ηλικία των 35.000 ετών. Ένας νέος σταθμός για βραδινό φαγητό και συνεχίζουμε ακόμη βαθύτερα στα έγκατα της ολοστόλιστης μανιάτικης γης.

Ο τελευταίος διάδρομος, αδιέξοδο πλέον, έχει και αυτός τη δική του εμφάνιση με νέες εντυπώσεις. Τα τοιχώματα και οι οροφές είναι κυριολεκτικά γεμάτοι από τριχωτούς λεπτεπίλεπτους εκκεντρίτες. Έτσι αναπάντεχα αρχίζει η επιστροφή της μεγάλης και πολύωρης αυτής διαδρομής. Στις 3.30 μ.μ. θα φορέσουμε τις βρεγμένες φόρμες , βουτώντας και πάλι στα νερά του υπόγειου αυτού ποταμού. Φτάνοντας –κολυμπώντας- στο σημείο που αφήσαμε τις βάρκες, ξεκινάμε για την έξοδο και πάλι από την αξιοποιημένη τουριστική διαδρομή. Εδώ τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά, αφού υπάρχουν ηλεκτρικές εγκαταστάσεις με πίνακες, καλώδια και φωτιστικά. Γύρω από αυτά σε μεγάλες επιφάνειες τα χλωροφύκη (η πράσινη αρρώστια) έχουν αλλοιώσει τον διάκοσμο. Ένα μεγάλο πρόβλημα της ανθρώπινης επέμβασης στα σπήλαια που είναι μνημεία της φύσης. Ακόμα δεν έχουν βρεθεί κατάλληλες λύσεις του προβλήματος αυτού. Δυστυχώς όμως δεν λαμβάνονται μέτρα με αντικατάσταση των λαμπτήρων σε πολλά σπήλαια. Σε πολλά σημεία οι διανοίξεις των τοιχωμάτων και του δαπέδου έχουν αλλοιώσει την εικόνα που είχαμε πριν, αφαιρώντας αρκετό διάκοσμο. Αυτό επίσης που μας πικραίνει περισσότερο είναι η γενική αλλοίωση όσο προχωρούν οι βάρκες προς τα έξω από την αλλαγή του μικροκλίματος του σπηλαίου, λόγω της μεγάλης επισκεψιμότητας σε αυτό. Μεγάλο ρόλο σε αυτό έπαιξε ο τεράστιος αριθμός των επισκεπτών και η διαλυσιγενή ιδιότητα του διοξειδίου του άνθρακα, που αφήνουν οι εκπνοές των ανθρώπων. Ενώ το διοξείδιο του άνθρακα που παίρνει η σταγόνα της βροχής, κυρίως από την ατμόσφαιρα, κατερχόμενη αρχικά, διαλύει τον ασβεστόλιθο. Αργότερα με το φαινόμενο της σταγονοροής από τις οροφές των σπηλαίων, έχουμε την εναπόθεση ασβεστίτη με την κατασκευή του διακόσμου (σταλακτίτες-σταλαγμίτες). Έτσι, με την εναπόθεση του δικού μας διοξειδίου του άνθρακα στα σπήλαια σε μεγάλες ποσότητες, το ίδιο διαλύει τον διάκοσμο καταστρέφοντάς τον και χάνονται η ζωντάνια και η κρυσταλλικότητα. Επίσης μεγάλος αριθμός σταλακτιτών έχουν καταστραφεί από την αφαίρεσή τους. Αυτή η εικόνα που έχει δημιουργηθεί με τους κύριους λόγους αυτούς αλλά και από άλλους μας λυπεί αφάνταστα, τη στιγμή μάλιστα που έχουμε τη συγκριτική εικόνα με το υπόλοιπο τμήμα το μη τουριστικό. Πράγματι σε κάθε επίσκεψη στο σπήλαιο από παλιότερα δείχνει εμφανώς πόσο αλλοίωση αποκτά στα χρόνια που περνούν. Με σύγχρονες μέσα οι επιστήμονες μελετούν τα σπήλαια και δίνουν στοιχεία για τον αριθμό των ατόμων που τα επισκέπτονται, καθώς και για τα προβλήματα που αυτά παρουσιάζουν. Δυστυχώς, δεν ενδιαφέρεται κανείς και έτσι γινόμαστε συνυπεύθυνοι για την καταστροφή αυτών των μνημείων της φύσης.

ΠΙΣΩ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ
Οι πλούσιες, όμορφες εντυπώσεις που αγγίζουν τα όρια της φαντασίας, οι αρνητικές εικόνες και το φωτογραφικό υλικό , είναι αυτά που παίρνουμε μαζί μας. Έξω από το σπήλαιο μας περιμένει ένα σκοτεινό ξημέρωμα μιας κρύας μέρας του Δεκέμβρη με ψιλή βροχή.

Νοιώθω την ανάγκη να μην αποχαιρετήσω τη Μανιάτικη Γη μέσα στο σκοτάδι και αφού η συντροφιά αποχωρεί με προορισμό το Ξηροκάμπι, που είναι η βάση της αποστολής, γέρνω στο αυτοκίνητο για να ζεσταθώ και να ξεκουραστώ λιγάκι. Το πρωί θα μεταφέρω τις ευχαριστίες μας στη διεύθυνση του σπηλαίου και θα αφήσω τη ματιά μου να πλανιέται στα Μανιάτικα χωριά με τους πύργους και το βαθύ γαλάζιο του πελάγους.