Η εφημερίδα μας θα φιλοξενεί τακτικά το φίλο μας ορειβάτη, μέλος της Ε.Ο.Σ. Αθηνών και σπηλαιολόγο, μέλος του Συλλόγου ΣΠΕΛΕΟ Γιάννη Κοφινά. Οι ενδιαφέρουσες αφηγήσεις του για τις διαδρομές στα βουνά της περιοχής μας μέσα από τα πανάρχαια μονοπάτια ή οι καταβάσεις στα σπήλαια της περιοχής μας μαζί με την ιστορική αναφορά που κάνει είναι χρήσιμες και κατατοπιστικές. Σε αυτό το φύλλο μας περιγράφει την συγκέντρωση και την προετοιμασία της ορειβατικής ομάδας που έγινε στην Κρεμαστή στις 15 Απριλίου 2000. Στο άλλο φύλλο θα ακολουθήσει η περιγραφή της διαδρομής μέσω του μονοπατιού «Κρεμαστή-Κυπαρίσσι».

Πολλά υπήρχαν στο μυαλό μου από πολύ καιρό, για όσα αφορούν το μονοπάτι Κρεμαστή-Κυπαρίσσι, από το Χιονοβούνι. Είχα άποψη από την πλευρά της χωμάτινης διαδρομής Πελετών Κρεμαστής. Επίσης από την πλευρά του Κυπαρισσιού τη διαδρομή από τις πηγές στο σπήλαιο Μπάμπολα και την Παλαιοχώρα. Είχα ακούσει όμως πολλά από κατοίκους της περιοχής και κινηγούς για την διαδρομή που συνδέει από παλιά το παραθαλάσσιο Κυπαρίσσι με την Κρεμαστή που μετά την επανάσταση του 1821 την είχαν καταγράψει στις 5 μεγάλες πόλεις της Πελοποννήσου.

Με τους δρόμους που διανοίχτηκαν η Κρεμαστή βρήκε σύντομο ασφάλτινο δρόμο προς τον Αγ. Δημήτρη. Επίσης με χωματόδρομο επικοινωνεί με το Μαρί και με τα Πελετά προς Αρκαδία.

Ακόμη η διαδρομή προς Λαμπόκαμπο μόλις πρόσφατα ασφαλτοστρώθηκε εκτός από 3 χιλιόμετρα. Το Κυπαρίσσι μόλις τα 30 τελευταία χρόνια συνδέθηκε δια μέσου του Σταυρού με το Χάρακα και τους Μολάους. Μέχρι τότε υπήρχαν μόνο η θαλάσσια επικοινωνία και τα μονοπάτια προς Κρεμαστή και προς Χάρακα. Από τους κατοίκους του Κυπαρισσιού αναφέρεται στο σπηλαιολογικό αρχείο από την Κα Άννα Πετροχείλου το 1960 είχαν δει αυτοκίνητα αυτοί που είχαν ταξιδέψει προς το Λεωνίδιο ή στον Πειραιά. Οι άλλοι τα έβλεπαν μόνο σε φωτογραφίες.

Όταν τελείωσα το γυμνάσιο, τέλειωσε και η διάνοιξη του δρόμου μέσω του γκρεμού στο Σταυρό και απέκτησε το Κυπαρίσσι αμαξωτό χωματόδρομο. Τότε έκανα συμμαθητή τον Διονύση Γαβρίλη, πολύ καλό φίλο που με τα καΐκια πηγαινοερχόταν στο Λεωνίδιο για να τελειώσει το γυμνάσιο, ενώ μετά τη διάνοιξη συνεχίσαμε στο Λύκειο Μολάων μαζί.

Η ευαίσθητη όμως ψυχή του Ζαρακίτη με πλούσια τα συναισθήματα από φιλοπατρία δεν έμεινε καθόλου ήσυχη. Πριν αρχίσουν τα σπίτια να καταστρέφονται, άρχισε ξαφνικά ένας μεγάλος αγώνας ανασυγκρότησης και αναπαλαίωσης. Σήμερα η Κρεμαστή μπορεί να δώσει πλούσιες εντυπώσεις. Καθαρά και συντηρημένα σπίτια, μαγαζάκια με παραδοσιακή κουζίνα, σκέπαστρα στους λιακούς, ανακαινισμένη τη βρύση, λουλούδια στους κήπους, παπά στην εκκλησία, πλακόστρωτη πλατεία. Ήδη πριν λίγα χρόνια έγινε συνάντηση των απανταχού Κρεμαστιωτών στο χωριό με μεγάλη επιτυχία.

Στο Κυπαρίσσι έμειναν λίγα παιδιά στο σχολείο, έφτασε η άσφαλτος, άνοιξαν μαγαζιά, οικοδομήθηκαν δωμάτια για τον τουρισμό, στα δύο λιμάνια δένουν τα δελφίνια στα καράβια.

Στην απόμακρη αυτή περιοχή της πατρίδας μας τη σημερινή εποχή υπάρχει πλέον η πρόσβαση από δρόμους και είναι αρκετά ήσυχη με πλούσιες εντυπώσεις από φυσικές ομορφιές και το κυριότερο φιλόξενη από τη ζαρακίτικη ψυχή και αισθήματα.

Όλα αυτά τα ζούσα από κοντά γιατί πολύ συχνά επισκεπτόμουνα το πανηγύρι της Παναγίας στην Κρεμαστή, τις θάλασσες στο Κυπαρίσσι και εξερεύνησα το σπήλαιο της Μπάμπολας, το σπήλαιο στο Φίνι για τα Μαγιάτικα, το Κάρκανο στην παλαιοχώρα. Μια σκέψη επισκεπτόταν συνέχεια το μυαλό μου αφήνοντας κάποια ίχνη ντροπής στη συνείδησή μου που όλο και περισσότερο δυνάμωσε. Ήταν η σκέψη ότι ανέβηκα τόσες κορφές στην Ελλάδα, περπάτησα ατέλειωτα χιλιόμετρα μονοπάτια και απόκτησα τόσο πλούσια ορειβατική εμπειρία σαν μέλος του Ελληνικού Ορειβατικού Συνδέσμου Αθηνών, αλλά το Χιονοβούνι που τόσα είχα ακούσει απλώς το γυρόφερνα, αλλά ακόμη δεν το περπάτησα.

Από την άλλη πλευρά φιλοξενήθηκα σε τόσα μέρη από φίλους, που υπερηφανεύονταν για τα μέρη τους ή περπατούσα βουνά και διαδρομές και με άλλους ορειβατικούς συλλόγους φιλοξενούμενος και μου υπέδειχναν ομορφιές σ’ όλη την Ελλάδα. Πολλές φορές και εγώ γυρνούσα την συζήτηση και τους έλεγα για την Ελαφόνησο, για τη Μονεμβάσια που ήταν γνωστά τουριστικά μέρη και όμορφα. Όταν τους έλεγα για αυτά που άκουγα για το Χιονοβούνι ή για την Κουρκούλα με τις μοναδικές κουμαριές της ή για τις γκόγκιζες και το σανό δεν ήξεραν τίποτα.

Μετά από όλα αυτά και αφού έγινε εξερεύνηση και δημοσίευση τόσων σπηλαίων στην περιοχή τους έκανα προβολές. Στους ορειβατικούς συλλόγους ήρθε πλέον η ώρα για την ανάδειξη από ορειβατικής πλευράς της περιοχής.

Εγώ τους είχα καλέσει πριν τέσσερα χρόνια στην κορυφή του Αϊ-Λια στον Ταΰγετο για διανυκτέρευση και προσκύνημα και ενώ τους έλεγα ότι το έχω κάνει τάμα ζωής εδώ και 12 χρόνια το ίδιο έπαθαν και αυτοί εδώ και τέσσερα χρόνια. Φέτος αφού παρακολούθησαν την εκδήλωση και προβολή στη Μεταμόρφωση στις 17/7 για την τρύπα του «ΒΟΡΙΑ» έφυγαν αργά και τα ξημερώματα ανέβηκαν στην κορφή του Αϊ-Λια. Τώρα είναι κοντά μου εδώ στην Κρεμαστή για το Χιονοβούνι.

Λίγο αργότερα άλλο ένα αυτοκίνητο παρκάρει στην πλατεία. Είναι ο Δημήτρης Αυγουστάτος με τον φίλο του Κώστα Παπαγιάννη. Ο Δημήτρης που ο πατέρας του ο Κυρ Γιώργος ήταν από τα παλαιά στελέχη του ΕΟΣ Αθηνών σπούδασε Ιατρική στην Ιταλία και έγινε μέλος του ορειβατικού εκεί. Με φιλοξένησε το 1986 και γυρίσαμε σ’ ολη την Ιταλία. Βενετία, Φλωρεντία, Ρώμη, Πομπηία. Μετά αφού γύρισε στην Ελλάδα με πλούσια ορειβατική πείρα έγινε γρήγορα αρχηγός πολλών αποστολών του ΕΟΣ Αθηνών και φυσικά η αφορμή για να βρεθώ και εγώ σε τόσες ψηλές κορφές σ’ όλη την Ελλάδα.

Λίγο μετά καταφθάνει και το τζιπ Lada Niva με άλλα τρία άτομα. Είναι ο Χρήστος Σαμαράς διοικητικό μέλος του ΕΟΣ Αθηνών, αρχηγός αποστολών με πολύ πλούσια ορειβατική εμπειρία. Ο Βαγγέλης Βρούτσης που είναι παλαιό μέλος του ΣΠΕΛΕΟ έχει διατελέσει πρόεδρος και τώρα είναι αντιπρόεδρος. Διοικητικό μέλος στον ΕΟΣ Αθηνών και πάνω από 10 χρόνια είναι ο εκπαιδευτής της σχολής «Ορειβατική του ΕΟΣ». Ατελείωτες εμπειρίες στις κορφές όλων των Ηπείρων. Άλπεις, Κυλιμάντζαρο και σε πολλές αποστολές στα Ιμαλάϊα.

Ήδη προετοιμάζεται και για την καλοκαιρινή νέα αποστολή στα Ιμαλάϊα με τον ΕΟΣ Αθηνών. Συμμετοχή εθελοντική με τους γιατρούς του κόσμου και την Ελληνική αποστολή στη Σομαλία δίπλα στον φίλο και πελάτη μου Σάββα Κολοκούρη αξιωματικό των ΛΟΚ και υπεύθυνο της αποστολής στα Ίμια, ανηψιό του κ. Βενέτη Κολοκούρη πρώην Δημάρχου Μολάων. Πλούσια καταδυτική εμπειρία και πρόσφατα συμμετείχε παρέα στην αποστολή σπηλαιοκατάδυσης στην Κρήτη του Υπ. Πολιτισμού με τον ΣΠΕΛΕΟ, όπου συγκινητικά βρεθήκαμε μέσα στο όμορφο αυτό σπήλαιο κάτω από την θάλασσα και αντικρίσαμε τα οστά των πανάρχαιων ελεφάντων και ελαφιών.

Με έχει φιλοξενήσει στην Καρυστία από όπου κατάγεται. Κοιμηθήκαμε στον Αϊ-Λια και στο δρακόσπιτο και κατεβήκαμε το όμορφο φαράγγι των Καλλιανών.

Τέλος, ακολουθεί και μια νέα μικρή ορειβάτισσα της πρόσφατης φετινής σχολής ορειβασίας του ΕΟΣ Αθηνών, μαθήτρια του Βαγγέλη, η Νίνα Λεβή. Περάσαμε μαζί φέτος τις απόκριες, αφού με φιλοξενούσε η σχολή ορειβασίας σε αποστολή τους στον πανύψηλο και γεμάτο χιόνια και εμπειρίες Όλυμπο. Εγώ από κοντά αποθανάτισα και καμάρωσα τα παιδιά αυτά να ανεβαίνουν με σχοινιά και πολύ καλά εκπαιδευμένα από τον έμπειρο Βαγγέλη στις κορφές του Ολύμπου. Εγώ νοιώθω περήφανος που στο αρχείο μου υπάρχουν και το στολίζουν μερικά φιλμ σλάιτς και βιντεοκασέτες.

Η Νίνα είναι τώρα μαζί μας εδώ στην Κρεμαστή που είναι χωμένη μέσα στα νότια βουνά και έλατα του Πάρνωνα και που σκόπιμα χτίστηκε εδώ. Ήταν μια ανάγκη των κατοίκων του Μυστρά και της γύρω περιοχής που δέχτηκαν τα πλήγματα της φιλονικίας μεταξύ Τούρκων και Ενετών για την επικράτησή τους στο Μυστρά. Για τον ίδιο λόγο και τον 7ο αι. π.Χ. με τους Μεσσηνιακούς πολέμους αναγκάστηκαν οι Σπαρτιάτες να κατοικήσουν το Μαριό, στον Πάρνωνα τοποθετώντας ασφαλώς τα γυναικόπαιδα στα μετόπισθεν. Σήμερα εμείς βρισκόμαστε εδώ για καθαρά φυσιολατρικούς και λαογραφικούς λόγους. Να γνωρίσουμε τα δυο χωριά, το μονοπάτι που τα συνδέει και τους Ζαρακίτες.

Πράγματι σε λίγο το δροσερό βοριαδάκι έρχεται να παρασύρει τα καυσαέρια των αυτοκινήτων που διατάραξαν την καθαρή ατμόσφαιρα. Οι μηχανές κρυώνουν, αφού ζεστάθηκαν από τόση ανάβαση. Ένας μικρός περίπατος στην όμορφη βρύση, λίγο νερό δροσερό, αέρας απριλιάτικος κατηγορίζει από τις δασωμένες κορυφές του Πάρνωνα γεμάτος οξυγόνο και μύριες μυρουδιές από λουλούδια και βότανα. Επιστρέφουμε και το μαγαζί του Κώστα στην Πλατεία μας περιμένει. Απέξω είναι μια γιαγιά που μόλις έλαβε κάποια θελήματα ή δώρα από τα πεδινά. Γυρίζοντας μου φωνάζει, που’σαι ρε Γιάννη, συμπέθερε;

Αμέσως με αναγνώρισε με το αετίσιο βλέμμα της. Εγώ ξαφνιάζομαι και αμέσως συνέρχομαι και θυμάμαι. Έλα δω θεία Σταμάτα! τι κάνεις λω; (σε τέτοιο τόπο μου’ ρθε αυθόρμητα το «λω» που είναι συγκριτικός βαθμός του καλός στα Δωρικά, δηλαδή σημαίνει «πολύ καλό» και το συνηθίζουμε να το χρησιμοποιούμε στα αγαπημένα μας σεβάσμια πρόσωπα και λέμε «έλα λω μάνα», «τι κάνεις λω θεία» «λω πατέρα, τι είπες;» δηλ. καλέ μου πατέρα τι είπες; Είναι ένα παιδικό κληρονόμημα από τους Μολάους όπου συνηθίζεται πολύ.

Η θεία Σταμάτα λοιπόν και η Πολυτίμη η μεγάλη αδελφή της μάνας μου είναι συνυφάδες και ήταν παντρεμένες με τους αείμνηστους αδελφούς Μιχάλη και Δημήτρη Τζώρτζη από την Κρεμαστή. Τώρα κατοικεί σαν γερόντισα στο χωριό, αφού επέστρεψε από την Αθήνα, ενω;ο γιος της ο Γιάννης διατηρεί παραδοσιακά το καφενείο η «ΛΑΚΩΝΙΑ» στην Γερανίου.

Μπαίνουμε στο μαγαζί, πιάνουμε τραπέζι και αμέσως έρχεται το γλυκό του κουταλιού και ο καφές. Σε λίγο τσουγκρίζουμε με τον Τσορομώκο, φίλο του πατέρα μου, το πρώτο κρασί. Λίγο μετά έρχεται ο καπετάνιος Νικόλας Μοίρας από τον Αϊ-Δημήτρη που μας φιλοξένησε στο σπίτι του όλη τη σπηλαιολογική αποστολή στο πολιτιστικό τριήμερο του 1999. Μαζί του έρχεται και ένας άγνωστος. Σε λίγο μας συστήθηκε ότι είναι ο κ. Γιάννης Λάμπρος (Μπιζίκας) και ότι λείπει 32 χρόνια στον Καναδά. Μόλις του είπα ποιος είμαι, μου άρχισε συγκινητικά ένα σωρό ιστορίες για τα παλιά, αφού ήταν φίλος του πατέρα μου και έπαιζαν μαζί τα παραδοσιακά όργανα στους γάμους και στις γιορτές, όταν ήταν νέοι και αποτελούσαν την τελευταία παραδοσιακή ορχήστρα.

Σε λίγο έρχεται και ο Νίκος ο αδελφός του συμμαθητή και κουμπάρου μου Γιώργου Κώστα από τον Αϊ-Δημήτρη. Αργότερα φτάνουν από τον Άσωπο και ο Γιάννης Κυριακάκης με τον Παναγιώτη Τζάκα που κατάγεται από την Κρεμαστή. Τα παιδιά αυτά με έχουν συντροφεύσει σε τόσες σπηλαιολογικές αποστολές και έχουμε ζήσει τόσες εμπειρίες στα έγκοιλα φαινόμενα της περιοχής μας. Έρχεται ο Γρηγόρης Αρκούδης και μας κερνάει κρασί.

Τα ποτήρια γεμίζουν και αδειάζουν, η συζήτηση και η γνωριμία συνεχίζεται, οι γεύσεις μας εντυπωσιάζουν. Όλα αυτά μας δημιουργούν μια πανέμορφη ευχαρίστηση. Η ώρα περνά και αναγκαστικά αποσυρόμαστε στις σκηνές που βρίσκονται πάνω στο παχύ χορτάρι, δίπλα στη βρύση με το κρυστάλλινο θόρυβο του νερού, για να κοιμηθούμε και να ξεκουραστούμε.

Το πρωί αφού ξυπνάμε ετοιμάζουμε τα σακίδια πορείας και μαζευόμαστε στο ταβερνάκι. Πρώτη μας συνάντηση ο κυρ Παναγιώτης Αρκούδης, ο οδηγός μας στο μονοπάτι, που έχει έρθει πρωί-πρωί να μας συναντήσει και να μας γνωρίσει. Ακολουθεί πρωινό με αυγά φρέσκα και τυρί, τσάι από τον Πάρνωνα που πιο αρωματικό δεν υπάρχει, καφεδάκια κλπ.

ΣΤΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ ΑΠΟ ΚΡΕΜΑΣΤΗ ΠΡΟΣ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ
Ο κ. Παναγιώτης ο οδηγός μας πήρε με το αυτοκίνητό του και αφήσαμε την Κρεμαστή προχωρώντας λίγο πιο κάτω στη διαδρομή προς Πελετά. Λίγο πιο κάτω στου Τούμπαλη έστριψε δεξιά σε μια πάροδο που ανεβαίνει προς τη στάνη του.

Στο τελείωμα του δρόμου σταμάτησε και σε λίγο ξεκινήσαμε με τα σακίδια στην πλάτη. Για λίγο διάστημα η πορεία ήταν ελαφρώς ανηφορική. Η Κρεμαστή έχει υψόμετρο 850 μ. και εμείς βρεθήκαμε σε υψόμετρο 1.130 μ.. Εκεί υπήρχε ένα μικρό οροπέδιο ξέφωτο από έλατα με μερικές γκοριτσιές και πολλά αγριολούλουδα.

Κατεβαίνοντας χαμηλότερα ένα μικρό μονοπάτι μας ξεγελά προς τα δεξιά. Προς το παρόν, αφού τελειώνει σε ένα μικρό ξέφωτο από δέντρα, εκεί συναντάμε με έκπληξη μια στέρνα. Τα παιδιά της συντροφιάς νόμισαν ότι είναι πηγάδι. Αμέσως όμως τους δίνω τις κατάλληλες εξηγήσεις δείχνοντάς τους τις τρύπες στο πλάϊ και τα αυλάκια που ωθούν το νερό της βροχής μέσα στην καλοδουλεμένη και καλοσοβατισμένη στέρνα. Εδώ συναντάμε μια πραγματικά σπάνια και μοναδική για τις εμπειρίες μας ιδιαιτερότητα. Ένα τόσο πυκνό δάσος, πλατύ και με οροπέδια να μην έχει ούτε μια μικρή πηγή, αλλά οι βοσκοί να χρησιμοποιούν μέσα στο δάσος στέρνες με βρόχινο νερό. Αμέσως έρχονται στο νου οι σπηλαιολογικές μου εμπειρίες γνωρίζοντας τα 76 εξερευνημένα σπήλαια στην επαρχία και τον κατάλογο με άλλα 95 υπό εξερεύνηση στις αναφορές μου.

Επίσης μου έχουν αναφέρει ότι στην περιοχή πολλοί βοσκοί από την Κρεμαστή και την γύρω περιοχή αποφάσισαν να μην κλειστούν στην Παλιοχώρα κατά την επιδρομή του Ιμπραήμ. Αντίθετα προφύλαξαν τα ζωντανά τους περιηγούμενοι στα δάση και κάποια στιγμή επιτέθηκαν στον Ιμπραήμ. Είχαν όμως κάποιες απώλειες φυσικά και οι Αιγύπτιοι τους έριξαν σε βάραθρο εκεί κοντά μαζί με τον πρόχειρο οπλισμό τους, αφού τον υποτίμησαν. Η εξερεύνηση του βαράθρου είναι μια από τις άμεσες επόμενες σπηλαιολογικές αποστολές, γιατί αρκετά αυτοί οι ήρωες βρίσκονται ριγμένοι και αλιβάνιστοι στα έγκατα της γης. Αντίθετα οι υπόλοιποι της Παλαιοχώρας νεκροί της σφαγής τιμήθηκαν πρόσφατα με το μνημείο στην πλατεία των Νιάτων.

Η πλούσια σε ασβεστόλιθο περιοχή δίνει όλο αυτόν τον σπηλαιολογικό πλούτο και είναι η αιτία του, αφού ο ασβεστόλιθος δέχεται τόσο εύκολα τη διαλυσηγενή ιδιότητα του νερού, εμφανίζει πολλά βάραθρα και σπήλαια, ενώ το νερό εισέρχεται στα έγκατα της γης και βγαίνει στη θάλασσα, όπου συναντάμε άπειρες γλυφάδες.

Η πορεία μας συνεχίζεται Β.Α., ενώ ένα άνοιγμα των βουνών σχηματίζει ένα μεγάλο οροπέδιο. Έχουμε πλησιάσει στις Φόρες. Εδώ η παρουσία του ανθρώπου είναι εντονότερη. Πολλές εγκαταλειμένες πεζούλες που σπέρνονταν παλιά. Σε μερικά σημεία όμως φαίνεται η συγκέντρωση ξύλων για φωτιά και αλλού παρατηρούμε κεντρωμένες γκοριτσιές και μάλιστα πρόσφατα, διακρίνοντας τα παλουκάκια να βγάζουν βλαστούς. Τελειώνοντας οι Φόρες συναντάμε μαντρί με όλη του την ανάπτυξη.

Ποτίστρες και ταίστρες φτιαγμένες από κορμούς, σπιτάκι τσαρδί, φούρνος και το μέρος που φτιάχνουν το τυρί. Μετά το μαντρί υπάρχει ένα όμορφο πρόσφατο καμαράκι και μου θυμίζει το φίλο μου τον Αντρέα από το Κυπαρίσσι που μου έλεγε να με φιλοξενήσει στις Φόρες που το επισκέπτεται συχνά. Μια σκέψη περνά σύντομα στο μυαλό μου. «Θα φτάνει μερικά μπουκάλια κρασί όπως συνήθιζε ή σε λίγο καιρό θα χρειασθεί ο Αντρέας βαρέλι για να φιλοξενήσει τις μεγάλες ορειβατικές παρέες που θα τον επισκέπτονται εκεί».

Πιο κάτω αρχίζει μια απότομη δυσπρόσβατη ρεματιά και το μονοπάτι κατευθύνεται νότια και μας οδηγεί σε επόμενο συνεχόμενο οροπέδιο, τη Μακρυά Λάκκα. Εδώ μάς εντυπωσιάζει το κτήμα με τις καρυδιές και το μαντρί που στην αυλή του υπάρχουν δύο τεράστιες αριές με πλούσιο ίσκιο για ένα μικρό διάλειμμα. Συνεχίζοντας πάλι κατηφορικά και ανατολικά οι πεζούλες μικραίνουν και τελειώνουν. Εδώ συναντάμε το τελευταίο σηματάκι όπου έχει σημανθεί ελαφρώς το 33 μονοπάτι που συνεχίζει νότια προς την Μπαμπάλα και το Χάρακα.

Κατεβαίνοντας μπαίνουμε πάλι σε δάσος με πανύψηλα έλατα για την τόσο νότια αυτή περιοχή που μας εντυπωσιάζουν. Η νέα έκπληξη στο σημείο αυτό της διαδρομής είναι το βαθύ φαράγγι αριστερά μας που απέναντι διακρίνουμε πολλά σπήλαια και βροχοσκεπές όπως και λούκια με σάρες. Στο σημείο αυτό της διαδρομής το μονοπάτι δείχνει ότι κόβει για συντομεία τη διαδρομή και ενώ είναι πολύ καλό για πεζοπορεία, δεν προσφέρεται για φορτωμένα ζώα, όπως αυτό το μονοπάτι που συνεχίζει για την Μπαμπάλα και είναι φαρδύ. Εδώ το αλτίμετρο μας δείχνει υψόμετρο 850 μ. Συνεχίζουμε και φτάνουμε σε ένα πανέμορφο μπαλκόνι με στέρνες και ποτίστρες πάλι. Εδώ η αμοιβή μας για τους κόπους μας είναι φοβερά αξιόλογη. Η απεραντοσύνη του τοποίου είναι απερίγραπτη.

Αντικρύζοντας το Μυρτώο πέλαγος έχουμε ένα νέο χρώμα στη διαδρομή. Το απέραντι γαλάζιο του πελάγους και του ουρανού σπάζει τη μονοτονία του ατέλειωτου πράσινου. Ένα πανέμορφο πανόραμα με το φαράγγι και την ποταμιά που φτάνει στον κόλπο του Κυπαρισσιού με τις βοτσαλένιες παραλίες και το λιμάνι με το εκκλησάκι του Αϊ-Νικόλα. Ενώ τα βουνά του χιονοβουνιού συνεχίζουν νότια, μια παράξενη παραφυάδα κατηφορίζει ανατολικά. Θαρρείς πώς δείχνει καθισμένη καμήλα με δύο λοβούς, μακρύ λαιμό και κεφάλι.

Είναι η ιστορική Παλαιοχώρα με το κάστρο της που με τον τρόπο αυτό κρύβει το Κυπαρίσσι θέλοντας να κρατήσει στους φιλοξενουμενους επισκέπτες μας ακόμη σε αγωνία για τα τόσα που τους έχουν πει για το πανέμορφο γραφικό αυτό χωριό. Στό σημείο αυτό υπάρχει μια ιδιομορφία του εδάφους που είναι ασπρόγειο. Πραγματικά λευκό χώμα σαν γύψος και μου θυμίζει από τις περιγραφές του κυρ-Παναγιώτη ότι είναι το Κοσκόρι.

Κατηφορίζουμε νότια και Ν.Α. στην απότομη πλαγιά του βουνού με πλούσιο δάσος, παντού σκιά και ο ήλιος χάνεται πάλι. Χαμηλά του στις πλαγιές πουρνάρια και σχοίνα. Δεξιά απότομα βράχια έλατα, στους γκρεμούς, σπηλιές, ένα τοπίο άγριο και δυσπρόσβατο.

Εδώ ανάμεσα στα έλατα παρατηρούμε πλέον ότι συνυπάρχουν ένα σωρό άλλα είδη φυτών με δενδρώδη μορφή. Πολλές αριές, κουτσουπιές και τσιρμιντέλια. Τα τελευταία έδιναν το κίτρινο χρώμα παλιά στις βαφές και το εξήγαγαν στην Αίγυπτο με τα καΐκια. Πιο κάτω εμφανίζονται και τα μέλεγα. Από αυτά έβαφαν τα ρούχα μελανά και μαύρα. Έχουμε φτάσει αρκετά κοντά στην Παλαιοχώρα και ένα νέο μπαλκόνι μας υποδέχεται με ένα ολόλευκο ξωκλήσι.

Είναι η Αγία Βαρβάρα σε υψόμετρο 650 μ. θέλοντας να μας θυμίσει την προστασία από τους βαρβάρους κατακτητές που δέχτηκε ο τόπος. Είναι ώρα για ένα προσκύνημα και ένα νέο διάλειμμα. Μπαίνοντας μέσα τα αισθήματα ευλάβειας τα υποδέχεται νέα έκπληξη. Τα καντηλάκια είναι αναμμένα, το εκκλησάκι πεντακάθαρο, το τέμπλο βαμμένο με γαλάζια λαδομπογιά με νησιώτικο θαλασσινό χαρακτήρα. Κάποιοι μας πρόλαβαν και αυτοδίκαια, Κυριακή πρωΐ να ’ρθουν να ανάψουν τα καντήλια προσκυνώντας την Αγία Βαρβάρα και τιμώντας τους νεκρούς προγόνους τους.

ΑΦΙΕΡΩΜΑ
Σε μια επίσκεψή μου στην Κρεμαστή με την αείμνηστη γιαγιά μου, τη Ζαφείρω, συγκινημένη θυμήθηκε τα παλιά και τραγούδησε ένα στίχο που θυμήθηκα.

Κρεμαστή που’σαι στο ρέμα
τα κορίτσια σου πάνε για νερό
στο ρέμα και γυρίζουνε βρεγμένα.

ΦΤΑΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ
Φτάνουμε πλέον σε ένα διάσελο κάτω από το φυσικό κάστρο και εισπράττουμε νέα αμοιβή για τον κόπο μας. Δεξιά το Χιονοβούνι με τις ορθοπλαγιές του. Πάνω από τα άγρια βράχια δάσος από έλατα κρύβει το οροπέδιο της Μπαμπάλας. Από κάτω οι τρεις όμορφοι ολόλευκοι οικισμοί του Κυπαρισσιού. Η Βρύση, η Παραλία και η Μητρόπολη. Το λιμάνι με τα καΐκια, οι βοτσαλένιες παραλίες. Χωράφια καλοδουλεμένα με ασπρολιές και πολλές χαρουπιές. Μια ανθρώπινη παρουσία κρυμμένη σ' αυτή την όμορφη αγκαλιά του Νότιου Πάρνωνα.

Έχουν περάσει 5 ώρες από το ξεκίνημα από Κρεμαστή χωρίς να τις καταλάβουμε. Με γοργό βήμα άλλη μια ώρα κατέβασμα και έρχεται η ώρα οι μπότες μας να πατήσουν τσιμέντο και άσφαλτο. Ολόλευκα περιποιημένα πέτρινα παραδοσιακά σπίτια που χάρισαν βραβείο λευκού στο Κυπαρίσσι. Όμορφα χειροποίητα κουρτινάκια στα παράθυρα και μαρμάρινα οικόσημα περίτεχνα.

Μια γρήγορη βουτιά στα ολοκάθαρα νερά και ο ιδρώτας και οι τοξίνες χάνονται στο πέλαγος. Τα πνευμόνια ολόγεμα από οξυγόνο και αιθέρια έλαια από τα βότανα, το θυμάρι και η ρίγανη που πατούσαμε και μοσχοβόλαγε ο τόπος. Φτάνουμε σύντομα στη Μητρόπολη. Η κυρά Λούλα όλο διάθεση και περιποίηση αναλαμβάνει με πλούσιες γεύσεις την ανασύσταση και αναδόμηση των απολεσμένων θερμίδων μας. Ολοζώντανα ψάρια και καλαμαράκια, αρωματικά χόρτα που όπως παρατηρούν οι μουσαφήριδές μας δεν είχαν ξαναδοκιμάσει ποτέ και παγωμένες μπύρες.

Η ώρα έχει περάσει. Μας μένει λίγος χρόνος από την όμορφη αυτή μέρα. Το πρόγραμμα έχει ακόμη συνέχεια με σπηλαιολογία. Φτάνουμε στο λιμάνι του Αϊ-Νικόλα, ενώ σταματάω για λίγο και τους δείχνω το φυσικό αυτό θαλάσσιο μαντρί, το Φινί, για τα μαγιάτικα. Εκεί το καΐκι καλάρει το δίχτυ και παρασύρει τα Μαγιάτικα που τον Μάϊο έρχονται γυαλό-γυαλό φορτωμένα με αυγοτάραχο να γεννήσουν μέσα στο φυσικό αυτό μαντρί. Όταν γίνουν πολλά ή περάσει το καράβι, όσα δεν έχουν αγοραστεί από τους ντόπιους, φεύγουν ολοζώντανα για τον Πειραιά. Από πάνω από το Φινί η διάνοιξη του δρόμου εμφάνισε μια τρύπα, είσοδο σε σπήλαιο. Ανάβουμε τους φακούς και μπαίνουμε μέσα.

Μια νέα έκπληξη έρχεται να συμπληρώσει τις όμορφες εντυπώσεις μας. Ένα κομμάτι του Δυρού θαρρείς από το λιμναίο σπήλαιο με πλούσιο διάκοσμο. Επάνω σε μια κολώνα πλατιά κάθεται ξαφνιασμένος ένας ποντικός με φουντωτή ουρά. Είναι ένα πελέκι. Μοιάζει με μικρό σκιουράκι. Άλλη μια σκέψη υποχρέωσης και δυνατής περιπέτειας και αγωνίας έρχεται στο μυαλό μου. Μια επόμενη οργάνωση αποστολής σπηλαιοκατάδυσης στη λίμνη του σπηλαίου να δούμε τι μυστικά μπορεί να κρύβει παραμέσα το σπήλαιο.

Έρχεται η ώρα της αναχώρησης και επιστροφής. Περνάμε μέσα από τους οικισμούς υποσχόμενοι μέσα μας ότι σύντομα θα ξαναρθούμε. Ήδη ο Τάκης και η Μαρία αποφάσισαν τις καλοκαιρινές τους διακοπές στο Κυπαρίσσι. Ανεβαίνουμε στις πηγές με τους νερόμυλους. Δίπλα τους τα αρχαία Κύφαντα και το σπήλαιο του Ασκληπειού.

ΣΤΑΥΡΟΣ
Συνεχίζουμε τη διαδρομή. Δεξιά άγριο τοπίο και ορθοπλαγιές και από κάτω ο κολπίσκος του Δρύμισκου. Μετά από λίγο μια νέα στάση. Είμαστε στο Σταυρό του Χάρακα. Όλοι έχουν μείνει άφωνοι. Κανείς δεν περίμενε τέτοιες εξελίξεις να κρύβει αυτός ο τόπος. Κοφτά βράχια με μια μικρή αγκαλιά, ένα λούκι με ένα περίτεχνο καλντερίμι όλο στροφές στημένο στη μοναδική πρόσβαση. Από πάνω ένα ξωκλήσι με τον Άγιο να φυλάει τους διαβάτες στο επικίνδυνο πέρασμα τους. Λίγο πιο πάνω ο γραφικός Χάρακας.

Λένε ότι πήρε το όνομα του επειδή εκεί συγκέντρωναν το χαράτσι για τους κατακτητές. Άλλοι ότι δίπλα του είναι ο γκρεμός σαν Χάρακας. Συνεχίζουμε προς τον Λαμπόκαμπο και από εκεί για Κρεμαστή. Το μεγάλο οροπέδιο ηρεμεί τα συναισθήματα μας για λίγο, ενώ τα λιβάδια είναι στολισμένα με λουλούδια όλων των ειδών. Ξεχωρίζουν μωβ και κίτρινες ορχιδέες και μας ξαφνιάζουν κόκκινες τουλίπες. Σούρουπο και βρισκόμαστε στην Κρεμαστή. Με βαριά συναισθήματα ρίχνουμε τα σακίδια στα αυτοκίνητα για την επιστροφή στην πρωτεύουσα.

Η μνήμη μας έχει αποτυπώσει ένα σωρό πράγματα. Όμορφα χωριά, πανέμορφη διαδρομή, δάση με στέρνες, αγριολούλουδα, σπήλαια, γκρεμούς, τσουχτές, γκόγκιζες, περιποίηση και καλή φιλοξενία από τους Ζαρακίτες. Το σακίδιο μου όμως είναι φορτωμένο με ένα πάμπλουτο υλικό. Ο φακός της Nikon ρούφηξε ατελείωτα και αποτύπωσε τόσα ενδιαφέροντα πράγματα και τα τύπωσε σε σλάιτς. Η Olympus αποτύπωσε φιλμ για φωτογραφίες. Η κάμερα μια πανέμορφη βιντεοκασέτα. Είναι η μόνη λύση, γιατί όλα αυτά δεν εκφράζονται με λόγια. Αλλά η καλύτερη λύση είναι να 'ρθετε μαζί μας στην επόμενη οργανωμένη αποστολή που δεν θα είναι η πρώτη, θα ακολουθήσουν στη συνέχεια πολλές.