Δημοσίευση στην εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Αρ. Φύλου 124 και 125 Μάιος - Ιούνιος και Αύγουστος 2001.

(Φωτογραφίες του Βαράθρου)

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ Την Κυριακή 5 Μαρτίου βρεθήκαμε με το Γιάννη Κυριακάκη στη βιοτεχνία του Περικλή Σάκαρη στα Νιάτα. Ήπιαμε έναν καφέ να ζεσταθούμε, αφού ήταν κρύα μέρα με λίγα χιόνια και στα χαμηλά βουνά της περιοχής μας. Ο Περικλής πρότεινε να πάρουμε το άλογο του πατέρα του για να μεταφέρουμε και τα πράγματα. Εγώ του είπα ότι δεν χρειάζεται να το κουράζουμε στις κακοτράχηλες πλαγιές χωρίς μονοπάτια και να το πάρουμε άλλη φορά σε ευκολότερη διαδρομή.

Ξεκινήσαμε με το 4χ4 MAZDA του Γιάννη και φτάσαμε στο σκουπιδότοπο των Νιάτων. Από εκεί ανηφορίζουν ΝΑ και συγκλίνουν δύο πλαγιές δημιουργώντας τη Μικρή Λάκκα Νιάτων. Στο τελείωμά της συναντάται με τη Μακριά Λάκκα στο ύψος του σπηλαίου των Αυγών.

Αφού έχουμε εισπράξει τις άσχημες εντυπώσεις από το σκουπιδότοπο, ξεκινάμε μπαίνοντας μέσα στα καμένα κλαδιά λόγω της φωτιάς που το καλοκαίρι του 1999 ξεκίνησε από εδώ και έφτασε μέχρι τα Κουπιά. Οι φόρμες μας με τα ζωντανά κόκκινα και πορτοκαλί χρώματα αρχίζουν να γεμίζουν με μαύρες γραμμές από τα καμένα κλαδιά. Προχωρούμε και οι μεγάλες πεζούλες των πρώτων χωραφιών διαδέχονται μικρότερες πεζούλες όπου το χώμα παραχωρεί τη θέση του στη πέτρα. Πολλές ελιές έστεκαν εδώ και έθρεψαν γενιές και γενιές με τον πολύτιμο καρπό και το λάδι τους. Ένα προϊόν που η περιοχή μπορεί να καυχιέται, αφού βρίσκεται στη κορυφή, λόγω ποιότητας. Σ΄αυτό συντελεί η γεωγραφική παράλληλος, η ποικιλία της ελιάς και το κλίμα της περιοχής. Τώρα όμως οι καταστρεπτικές φλόγες βρήκαν αδύναμες τις ελιές που είχαν σχηματίσει κουφάλες στους κορμούς και έπεσαν κάτω καμένες και κατεστραμμένες. Πεσμένα και βαριά είναι και τα συναισθήματά μας περπατώντας στη περιοχή αυτή.

Ανηφορίζοντας με μεγαλύτερη κλίση πλησιάζουμε την αριστερή πλευρά της Μικρής Λάκκας και εκεί τα πεζούλια αρχίζουν να γίνονται μικρά ζωνάρια χαραγμένα στη πλαγιά. Εδώ το χώμα λιγοστεύει αλλά τα πεζούλια είναι ψηλότερα. Μας εντυπωσιάζει που οι παππούδες μας εδώ δούλεψαν τόσο σκληρά να βγάλουν την πέτρα στην άκρη και να κρατήσουν το πολύτιμο χώμα για την καλλιέργεια της ελιάς.

Τώρα έρχεται στο νου μας και η ονομασία του βουνού, που αρχίζουμε να ανεβαίνουμε, δηλαδή το Χάρβαλο.

Προχωρούμε και η φύση προσπαθεί να μας απαλύνει τα συναισθήματα, αφού δείχνει ότι οι πρώτοι θάμνοι πουρνάρια και σχίνα άρχισαν μέσα στο χειμώνα, λόγω του γλυκού μεσογειακού κλίματος, να αναδύουν βλαστούς από τις ρίζες τους που δεν κάηκαν. Επίσης ανάμεσα στο χορτάρι έχουν φυτρώσει πολλά άγρια χόρτα, όπως τα πικροράδικα και τα αρωματικά και νόστιμα αγκιναράκια. Ανάμεσά τους προβάλλουν και πολλές λευκές και μοβ ανεμώνες που δίνουν χρώμα και ομορφιά στο τοπίο.

Πιο πάνω μας εντυπωσιάζει ένα εγκαταλειμμένο μαντρί με τα κτίσματά του από σκληρή ασβεστολιθική πέτρα. Οι πέτρες εδώ είναι δύο κατηγοριών. Η γκρίζα ασβεστολιθική και η σκούρα γκρίζα που ξεχωρίζει, επειδή, λόγω της φωτιάς και του θερμού καλοκαιριού έσκασαν και από την επιφάνειά τους αποκόπηκαν κομμάτια λεπτά και αιχμηρά. Είναι η πέτρα «νυχάκι» η οποία συναντάται στη περιοχή και που μας εντυπωσίασε στο σπήλαιο των Αυγών, πριν από λίγο καιρό ολόμαυρη από την υγρασία του σπηλαίου.

Πιο πάνω συνεχίζουμε κόντρα προς τη κορυφογραμμή του Χάρβαλου και ανατολικά βγαίνοντας από το καμένο τοπίο περπατάμε ανάμεσα στους θάμνους που πολλές φορές είναι τόσο πολλοί που μας κλείνουν το πέρασμά μας. Κάνουμε ένα μικρό διάλειμμα, πίνουμε λίγο νερό και από ψηλά αντικρίζουμε πανοραμικά πλέον το μεγαλύτερο κομμάτι της λακωνικής γης. Από την οροσειρά του Πάρνωνα που βρισκόμαστε αντικρίζουμε απέναντι τον Ταΰγετο, γεμάτο από χιόνια και από σύννεφα καταλήγοντας βαθιά στη Μεσόγειο με το πόδι της αντίπερα Μάνης. Η πεδιάδα του Έλους με τα περιβόλια, ο γαλάζιος Λακωνικός κόλπος, πλήθος από διάσπαρτα χωριά και χαμηλότερα η παραφυάδα του Πάρνωνα, η Κουρκούλα με τους Μολάους στους πρόποδές της. Μπροστά μας τα όμορφα χωριά των Νιάτων και της Απιδιάς και δεξιά μας ο Αι Δημήτρης.

Συνεχίζουμε ψηλότερα και πριν την κορυφογραμμή ο Περικλής πάντα μπροστά επισημαίνει, το μεγάλο σε άνοιγμα, βάραθρο σκοπό της σημερινής σπηλαιολογικής αποστολής.

Μετά από ανηφορική πορεία 55 λεπτών λίγο πριν από την κορυφογραμμή του βουνού Χάρβαλο στο Δήμο Νιάτων και με κατεύθυνση 88 μοιρών από το σκουπιδότοπο των Νιάτων φτάνουμε στο βάραθρο. Παρατηρούμε μεγάλο άνοιγμα (5μχ11μ) που οι γύρω πλευρές είναι δυσπρόσιτες, γιατί είναι κάθετες και στην αριστερή πλευρά κατεβαίνει κλιμακωτά. Από το σημείο που είναι δυνατή η κάθοδος διαπιστώνουμε ότι είναι διάκλαση 20μέτρων με κατηφορικό δάπεδο γεμάτο από πέτρες και χώμα. Κατηφορίζουμε και συναντάμε στο τελείωμα πέτρες που έχουν φτάσει εκεί από πτώση.

Αφού τελειώνει το άνοιγμα της εισόδου του βαράθρου επάνω μας, προχωρούμε λίγο ακόμα άλλα δύο κατεβάσματα. Εκεί το φως μειώνεται. Ανάβουμε τα φωτιστικά και παρατηρούμε σκοτεινό άνοιγμα που συνεχίζει μικρότερη διάκλαση προς τα νότια. Εδώ απαιτείται χρήση σχοινιών για το κατέβασμα στο επόμενο βάραθρο. Με ένα χαλίκι διαπιστώνω ότι προχωρεί αρκετά. Ετοιμάζουμε τα υλικά και ξεκινώ το αρμάτωμα με το σχοινί των 50 μέτρων. Δένουμε το σχοινί σε δύο βράχους με συρματόσχοινα και κατεβαίνω σε ένα μικρό πατάρι. Εκεί τοποθετώ καρφί στο σκληρό βράχο που αλλοιώνει τα δόντια του μεταλλικού ούπα με τη σκληρότητά του. Από εκεί αρχίζει η κατακόρυφη κάθοδος. Η διάκλαση μεγαλώνει και ανοίγει με κατεύθυνση προς τα νότια. Στο δάπεδο υπάρχουν πολλά χρώματα με σάρα από πέτρες. Με το σχοινί ασφαλισμένο στον καταβατήρα συνεχίζω ένα κατηφορικό λούκι, ενώ τα χώματα υποχωρούν.

Προτιμώ να συνεχίσω την κάθοδο παρά να φωνάξω το Γιάννη και τον Περικλή να κατέβουν. Λίγο πιο κάτω τελειώνει το λούκι με τη σάρα. Η κλίση γίνεται γύρω στις 75 μοίρες. Το σχοινί έχει μετακινηθεί αρκετά από την κατακόρυφο πορεία οπότε ακουμπάει λίγο στα τοιχώματα. Διαλέγω σημείο σε τοίχωμα όπου τοποθετώ και δεύτερο ούπα. Από το σημείο αυτό είναι δυνατή η κάθοδος χωρίς τριβές από την τάση που αποκτά το σχοινί με το βάρος του σώματος. Κατεβαίνοντας διαπιστώνω ότι το 50άρι σχοινί με τον κόμπο ασφαλείας βρίσκεται 60 εκατοστά από το έδαφος. Εδώ υπάρχει επιμήκης αίθουσα 16μ., δηλαδή πάλι μορφής διάκλασης με κατεύθυνση Β-Ν. Απελευθερώνομαι από το σχοινί και φωνάζω στα παιδιά να κατέβουν με τα υλικά. Απομακρύνομαι από το σημείο της καθόδου για ασφάλεια από πτώση πέτρας. Ανεβαίνω έναν βράχο στα νότια. Λίγα μέτρα πιο πέρα τα τοιχία συγκλίνουν και η αίθουσα τελειώνει σε επόμενο στενό βάραθρο. Οπότε θα χρειαστεί επόμενη κάθοδος με αρμάτωμα. Ετοιμάζομαι για την λεπτομερέστερη εξερεύνηση του χώρου αυτού. Παρατηρώ την πυξίδα μου που στη διάκλαση δείχνει μόλις 30 μοίρες απόκλιση από το Β-Ν. Το θερμόμετρο δείχνει 11 βαθμούς Κελσίου όσο και στο εξωτερικό περιβάλλον. Το υγρόμετρο δείχνει 74% υγρασία στο χώρο. Στο νότιο τμήμα που στενεύει η διάκλαση στα αρνητικά τοιχία υπάρχει λίγος διάκοσμος λευκός και μικροί σταλακτίτες ανάμεσα σε καταρρακτώδη διάκοσμο. Η σταγονορροή είναι ελάχιστη. Εκτός από τοιχία που δείχνουν ασβεστολιθικά, υπάρχουν και άλλα από το μαύρο πέτρωμα το «νυχάκι» της περιοχής όπως και σπασμένος μικρός βράχος από καταπτώσεις. Το εντυπωσιακό αυτό πέτρωμα που συναντάμε στο σπήλαιο των Αυγών και στη διαδρομή της περιοχής αυτής είναι αρκετά ενδιαφέρον και αμέσως τα ερωτήματα για επιστημονική ανάλυση έρχονται και πάλι στη σκέψη μου. Εξ άλλου είμαστε φυσιολάτρες, δηλαδή εραστές της φύσης και στη σπηλαιολογία σαν εξερευνητές στοιχείων των παρατηρήσεών μας όταν αποδοθούν και μελετηθούν από τους αρμόδιους και ειδήμονες επιστήμονες, παίρνουμε απαντήσεις και εμπλουτίζουμε τις γνώσεις μας.

Παίρνω τρία μικρά κομματάκια ανάμεσα από τις πέτρες από το πέτρωμα «νυχάκι» για να μελετηθεί από γεωλόγους. Σε μερικά σημεία υπάρχουν μαύρες αράχνες και ίουλοι που αποτελούν τους κατοίκους του σπηλαίου. Επίσης κάποια στιγμή πέταξε μια νυχτερίδα. Στη κάθοδο του πρώτου βαράθρου σε μικρή απόχη αλλά λίγο ψηλά παρατηρήσαμε και κουκουβάγια.

Αφού κατέβηκαν τα παιδιά ο Περικλής αρμάτωσε με το δεύτερο σχοινί των 20μ. το στενό μικρό βάραθρο βάθους 10μέτρων. Κατεβήκαμε ένας ένας κάτω. Εκεί υπήρχε πολύ στενό πέρασμα σαν ρήγμα που κατέβαινε συνέχεια προς τα κάτω 12,6μ. αλλά με κατεύθυνση αντίθετη τώρα επιστρέφοντας προς τα βόρεια. Στο σημείο αυτό λόγω διάπλασης εγώ δυσκολεύτηκα και πέρασα μετά από μεγάλη προσπάθεια με οριζοντίωση του σώματος στο πιο ευρύχωρο σημείο. Κατεβαίνοντας στο μικρό πατάρι 2 μέτρων η διάκλαση άνοιγε λίγο, αλλού 50 εκατοστά αλλού 1 μέτρο, και με κατεύθυνση πάλι προς τα νότια και συνεχόμενα κατεβάσματα συνεχίσαμε. Το σχοινί αν και τελείωσε εδώ, δεν υπήρχε λόγος της χρήσης επόμενου, αφού δεν είχαμε άλλο. Λίγα μέτρα πιο κάτω ο στενός αυτός διάδρομος τελείωσε με μήκος 18 μέτρα. Αφού δεν υπήρχε συνέχεια, έπρεπε να αρχίσουμε την επιστροφή. Στο χώρο αυτό παρατηρήσαμε μερικούς μακαρονοειδείς σταλακτίτες και λίγη σταγονορροή. Επίσης μερικά σημεία του τοιχώματος είχαν αγκαθωτό διάκοσμο. Παρατηρήσαμε 2-3 ίουλους και μερικά οστά μικρού μεγέθους, νύχια μάλλον κουκουβάγιας που είχε πεθάνει και κρανίο μικρού ζώου, μάλλον κουναβιού.

Αρχίσαμε τη φωτογράφηση των στοιχείων αυτών του διάκοσμου και του χώρου ανεβαίνοντας προς τα επάνω. Ανεβαίνοντας στην επάνω αίθουσα τη στιγμή που φωτογράφιζα με τον Κυριακάκη τη μεγάλη αίθουσα ο Περικλής απέναντι από το σημείο καθόδου με το 50άρι σχοινί σκαρφάλωσε σε μια διάκλαση των βράχων να δει αν τυχόν υπάρχει εκεί κάποιο άνοιγμα με συνέχεια. Ανεβαίνοντας γύρω στα 10μέτρα τελείωνε με μπαλωμένες πέτρες. Αμέσως ήρθαν στη σκέψη μου οι αναφορές από τον Περικλή και τον πατέρα του.

Το 1955 σε ηλικία 20 ετών περίπου ο Κώστας Σάκαρης πατέρας του Περικλή είχε επισκεφθεί το σπήλαιο. Τότε είχε κατέβει ανάβοντας κομμάτια από αφάνες. Κάποια στιγμή τελείωσαν οι αφάνες και άρχισε να περιηγείται στο σπηλαιοβάραθρο αυτό για 4 ώρες περίπου. Αναγκάστηκε να κόβει κομμάτια από το πουκάμισό του και να τα ανάβει ελέγχοντας το χώρο. Κατάφερε τελικά να βγει έξω, μετά από την τολμηρή και αγωνιώδη αυτή περιπέτεια. Έτσι κάποια μέρα επέστρεψε και για να μην συμβεί κάτι ανάλογο έκλεισε με πέτρες το σημείο καθόδου.

Ανεβήκαμε με το 50άρι σχοινί και ξαρματώσαμε το βράχο. Κοιτούσαμε γύρω γύρω τα διάφορα βράχια, αλλά δεν μπορούσαμε να συμπεράνουμε με ποιο βράχο έχει κλείσει η παλαιότερη πρόσβαση, αφού δεν παρατηρήσαμε κάποιο χτίσιμο. Μαζέψαμε τα υλικά και αρχίσαμε πλέον στο φως της ημέρας να βγαίνουμε από το βάραθρο. Ο Περικλής μας έδειξε πάνω σε ένα βράχο το σκάλισμα που είχε αποτυπώσει τότε ο πατέρας του «Κ.Σ. 1955» (Κώστας Σάκαρης 1955).

Βγαίνοντας έξω στη κορυφογραμμή απολαμβάναμε ακόμη μια φορά το όμορφο πανόραμα και την απεραντοσύνη του τοπίου. Βγάλαμε και αναμνηστική αυτόματη φωτογραφία. Άρχισε η επιστροφή και η κάθοδος για τη Μικρή Λάκκα. Το μόνο που αφήσαμε πίσω μας ήταν η ονομασία του βαράθρου που δεν υπήρχε μέχρι τώρα. Δεν είχαμε όμως επιλογές. Στην αναφορά μας γράψαμε το όνομα που βρήκαμε εκεί γραμμένο στο βράχο «Κωστή Σπύρο Σάκαρη». Έτσι θα τιμούσαμε και τον κυρ. Κώστα που έκανε την πρώτη και μερική εξερεύνηση.

Απομένουν όμως κάποιες υποχρεώσεις μας. Να καταθέσουμε στο ΥΠ.ΠΟ τα στοιχεία και την έκθεση. Να ξαναεπισκεφθούμε και πάλι με τον κυρ. Κώστα καβάλα παν στο άλογό του το βάραθρο και να μας υποδείξει το κλείσιμο του περάσματος.

Έτσι θα διαπιστώσουμε πράγματι αν υπήρχε πριν άλλη κατηφορική πρόσβαση από όπου εξερεύνησε κάποιο τμήμα του σπηλαιοβάραθρου αυτού.