ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Το καλοκαίρι της περασμένης χρονιάς δέχθηκα ένα παράξενο τηλεφώνημα. Κάποιος άγνωστος από την Αθήνα θα βρισκόταν για επαγγελματικούς λόγους στη Θεσσαλονίκη. Μήπως θα μπορούσε να με συναντήσει; Ως σημαντικότερο δέλεαρ γι΄ αυτή τη συνάντηση προέβαλε την δυνατότητα επίδειξης μερικών διαφανειών από κάποιο σπήλαιο της Λακωνίας. Μέσα στη ζέστη του καλοκαιριού, με έντονη την ψυχολογία φυγής προς θαλάσσιους προορισμούς, θα προτιμούσα να έβλεπα νησιά και σμαραγδένιες ακτές. Ήταν όμως τόση η επιμονή του άγνωστου για την αξία του "θησαυρού" του, που, λίγο απρόθυμα ομολογώ, δέχθηκα μια σύντομη συνάντηση.

-Και ποιο είναι το όνομα του Σπηλαίου; ρώτησα το Γιάννη.

-Η "Τρύπα του Βοριά", μου απάντησε. Βρίσκεται στη Μεταμόρφωση του Δήμου Μολάων Λακωνίας.

Σφίξαμε τα χέρια.

Σε μερικούς μήνες θα βρισκόμαστε εκεί....

ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΣΤΑ ΣΠΗΛΑΙΑ
Η αγάπη μου για τα σπήλαια, όσο κι αν φαίνεται απίθανο, χρονολογείται από τα πρώτα χρόνια της ζωής μου. Και οφείλεται αποκλειστικά στην...εφευρετικότητα της μητέρας μου. Που έδωσε λύση στο πρόβλημα της διατροφής και της ανορεξίας μου μ' έναν πρωτότυπο τρόπο. Με τάϊζε μέσα στη σπηλιά του "Ορφανού". Η σπηλιά του Ορφανού είναι μια βραχοσκεπή διαστάσεων μικρού δωματίου, που απέχει 150 περίπου μέτρα από το πατρικό μου σπίτι στους Μολάους. Εκεί μέσα έπαιρνα την τροφή μου, συντροφιά με τις διηγήσεις της μητέρας μου για την γερμανική κατοχή και για τους ανθρώπους, που στη μικρή σπηλιά, εύρισκαν καταφύγιο από τους βομβαρδισμούς.

Λίγα χρόνια αργότερα η σπηλιά του Ορφανού ήταν πολύ μικρή για τις ανησυχίες μου. Έτσι οι "σπηλαιολογικές μου αναζητήσεις" επεκτάθηκαν στο κτήμα μας με το τοπωνύμιο "Σπηλάκι". Στις άφθονες μικροσπηλιές της Χούνης (της ρεματιάς) που υπήρχε εκεί, φώλιαζαν οι αλεπούδες. Σ' αυτές τις σπηλίτσες, χάρη στο μικρό μου σώμα, πραγματοποίησα τις πρώτες μου διεισδύσεις μέσα από στενά περάσματα. Μια συνήθεια αγαπημένη, που θα με συντρόφευε σ' όλα τα κατοπινά μου χρόνια.

Ένα από τα εντυπωσιακότερα σημεία της περιοχής ήταν και εξακολουθεί να είναι το σπάνιο δάσος της Ελαφοκουμαριάς στην κορυφή του βουνού, στην Κουρκούλα. Αυτό που εξακολουθούσε όμως να έχει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για μένα, ήταν τα αναρίθμητα σπήλαια, που φώλιαζαν στα έγκατα του ευρύτερου χώρου των Μολάων. Αρκετά χρόνια αργότερα έγινε δυνατό να επισημανθούν τουλάχιστον 160 καρστικά φαινόμενα (σπήλαια, βάραθρα, καταβόθρες, διακλάσεις), αριθμός που θεωρείται εκπληκτικός, αν λάβουμε υπόψη την έκταση της επαρχίας Επιδαύρου Λίμηρας. Απ' όλα αυτά τα καρστικά φαινόμενα, μετά από επίμονες προσπάθειες και συντονισμένη σπηλαιολογική δράση, εξερευνήθηκαν και καταγράφηκαν 75, ενώ βέβαια υπάρχουν πολλά περισσότερα.

Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ ΑΡΧΙΖΕΙ
Η εξερεύνηση σπηλαίων δεν είναι απλή ούτε εύκολη ενασχόληση. Εκτός από πολύ καλή φυσική κατάσταση, προϋποθέτει ειδική εκπαίδευση και εμπειρία. Πάνω απ' όλα απαιτεί βαθιά αγάπη προς το αντικείμενο. Μόνον έτσι μπορεί να υπερνικήσει κανείς φόβους, ανασφάλειες ή ακόμα και τα όρια του ίδιου του εαυτού του.

Έχοντας ως όπλο την αγάπη μου για τα σπήλαια της πατρίδας μου, έγινα μέλος του ΣΠΕΛΕΟ, για ν' αποκτήσω την απαραίτητη τεχνική κατάρτιση. Ο Σπηλαιολογικός Ελληνικός Εξερευνητικός Όμιλος (ΣΠΕΛΕΟ) μου έδωσε την δυνατότητα, μέσα από σεμινάρια σπηλαιολογίας, να ασκηθώ στην χρήση των στατικών σπηλαιολογικών σχοινιών. Ήταν μια εμπειρία πολύτιμη, που μου επέτρεψε να έχω πρόσβαση ακόμα και σε δύσκολα καρστικά φαινόμενα, όπως τα βάραθρα.

Παρόλες όμως τις εξερευνήσεις των γνωστών σπηλαίων και τις ανακαλύψεις νέων, εξακολουθούσε να υπάρχει στην περιοχή ένα σπήλαιο ανεξερεύνητο, ένα σπήλαιο θρύλος: η "Τρύπα του Βοριά". Τα μόνα γνωστά στοιχεία που είχαμε γι' αυτό ήταν η θέση και η είσοδός του, ένα άνοιγμα σε σκληρό πέτρωμα, με κατακόρυφη διεύθυνση και διαστάσεις που δεν ξεπερνούσαν τα 35Χ40 εκατοστά. Μόλις το 1991 αντίκρισαν για πρώτη φορά οι κάτοικοι της περιοχής κάποιες φωτογραφίες από την Τρύπα του Βοριά. Η τιμή της αρχικής φωτογράφησης και εξερεύνησης ανήκει στην Ιταλική Σπηλαιολογική Ομάδα SPARVIERE, που με αρχηγό τον Φελίτσε Λα Ρόκκα φιλοξενήθηκε τα Χριστούγεννα του 1990 στους Μολάους. Οικοδεσπότης ήταν ο Γιώργος Σταματάκος, Μολαϊτης και φοιτητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μπάρι. Οι ερασιτέχνες σπηλαιολόγοι Ιταλοί φοιτητές διαφόρων ειδικοτήτων, επισκέφθηκαν πολλά σπήλαια στην περιοχή αλλά επικέντρωσαν την προσοχή τους στην Τρύπα του Βοριά. Ένας ένας διείσδυσαν στο μικρό άνοιγμα και εξαφανίσθηκαν στο βάραθρο. Όταν κάποτε επέστρεψαν ήταν μαγεμένοι, δεν μπορούσαν να πιστέψουν, ότι αυτή η ασήμαντη τρύπα έκρυβε στα βάθη της τόση απαράμιλλη ομορφιά.

ΤΟ ΒΑΡΑΘΡΟ ΤΩΝ ΕΚΠΛΗΞΕΩΝ
Η 4η Ιουλίου 1998 διεκδικεί οπωσδήποτε μια θέση ανάμεσα στις θερμότερες ημέρες των τελευταίων δεκαετιών. Από τα χαράματα ακόμη η πεδιάδα των Μολάων βρίσκεται εκτεθειμένη κάτω από έναν ανέφελο ουρανό. Κάθε στιγμή που ψηλώνει ο φωτεινός δίσκος στον ορίζοντα γίνεται όλο και πιο φλογερός, μια πύρινη σφαίρα που εκπέμπει ακτίνες δολοφονικές. Οι γαλάζιες παραλίες στο βάθος μοιάζουν να είναι το μοναδικό καταφύγιο δροσιάς για τους ανθρώπους. Υπάρχουν όμως και κάποιοι, που στη διάρκεια της μέρας δεν θ' αναζητήσουν τη δροσιά στη θάλασσα αλλά στα..έγκατα της γης.

Με το ξεκίνημα της μέρας κατεβαίνουμε και εξερευνούμε την "Τρύπα του Ταράτσα". Είναι κατά κάποιο τρόπο το "ορεκτικό μας", πριν από τις "δυνατές γεύσεις", που μας υπόσχεται αργότερα η Τρύπα του Βοριά. Γύρω στο μεσημέρι, οι ασβεστολιθικές πέτρες στην περιοχή της Μεταμόρφωσης μοιάζουν με πυρακτωμένα κομμάτια μέταλλου, το θερμόμετρο αγγίζει τους 47ο C. Περνάμε βιαστικά ανάμεσά τους και, μετά από 500 μέτρα, φτάνουμε στη ρεματιά της Τρύπας του Βοριά. Στο σκληρό ασβεστολιθικό πέτρωμα ανάμεσα στα σχίνα, το άνοιγμα δεν διακρίνεται καθόλου, είναι φραγμένο, για λόγους προστασίας ανθρώπων και ζώων, με μια μεγάλη πέτρα. Πλησιάζουμε, μετακινούμε την πέτρα και αφουγκραζόμαστε. Ναι, δεν γελιόμαστε. Ο ήχος που φθάνει στ' αυτιά μας είναι αληθινός, υπόκωφος, βγαίνει από τα βάθη του σπηλαίου, σαν να προέρχεται από την λειτουργία ενός αόρατου ανεμιστήρα. Ένα κύμα ολόφρεσκου αέρα δροσίζει τα πρόσωπά μας, καθώς πλησιάζουμε το στόμιο. Κάποιες σφήκες ενοχλούνται από την παρουσία μας. Γαντζωμένες καθώς είναι γερά στα κλαδιά του σχίνου, απολαμβάνουν, ποιος ξέρει πόση ώρα, τη δροσιά και την υγρασία του αέρα. Η παρουσία μας τις υποχρεώνει να πετάξουν στην πυρωμένη ατμόσφαιρα.

Πρώτος βάζει τα πόδια του μέσα στο άνοιγμα ο Γιάννης. Μόλις το σώμα του φθάνει στο ύψος της λεκάνης σφηνώνει. Με μερικές κινήσεις η λεκάνη απελευθερώνεται, ο Γιάννης κατεβαίνει για λίγο, αμέσως μετά όμως σφηνώνει στους ώμους. Οι διαστάσεις των 35Χ40 εκατοστών του ανοίγματος, δεν αποτελούν το πιο άνετο πέρασμα για ένα ανδρικό σώμα. Ο Γιάννης δεν απογοητεύεται. Σηκώνει ψηλά τα χέρια στην ανάταση, αρχίζει να κινεί αριστερά δεξιά τους ώμους του και, έστω και δύσκολα, καταφέρνει να γλιστρήσει. Και νέο όμως εμπόδιο παρουσιάζεται, την τελευταία στιγμή σκαλώνει το κράνος. Υπομονετικά ο Γιάννης απελευθερώνει το κράνος από το κεφάλι του και ο Στέφανος του το ξαναδίνει, περνώντας το διαγώνια. Σειρά έχει το κρουστικό τρυπάνι. Ο βαρύς του ήχος ακούγεται σαν κροτάλισμα, σκεπάζει για μερικά λεπτά την "φυσική ανάσα" της Τρύπας του Βοριά. Ο σκληρός ασβεστόλιθος "τσακμακόπετρα" τον λέμε στην περιοχή γιατί στο πελέκημά του πετάει σπίθες αντιστέκεται για λίγο, αλλά στο τέλος υποχωρεί. Ο Γιάννης ανοίγει μια νέα τρύπα κάτω από το "ούπα" (καρφί) των Ιταλών συναδέλφων, βιδώνει την πλακέτα, περνάει τον κρίκο ασφαλείας και τον κόμπο "οχτάρι" και το πανίσχυρο σχοινί τεντώνεται στα βάθη της γης, έτοιμο να μας οδηγήσει στα δροσερά σπλάχνα της. Το φως της ασετυλίνης σκίζει τα σκοτάδια, ο Γιάννης εξαφανίζεται, χάνουμε κάθε επαφή μαζί του.

Η κατάβαση συνεχίζεται, το φως λιγοστεύει, το στόμιο του σπηλαίου δεν είναι, παρά μια ασήμαντη φωτεινή πηγή, μια μικροσκοπική τρυπούλα, πολλά μέτρα πάνω απ' το κεφάλι μου. Το σώμα, οι αισθήσεις αλλά και τα συναισθήματα προσπαθούν να προσαρμοσθούν στη νέα πραγματικότητα. Με χρονική διαφορά μόλις μερικών λεπτών βρίσκομαι, από τον καύσωνα και το εκτυφλωτικό φως του ήλιου, στην θερμοκρασία των 18o C, στην υγρασία και στο σκοτάδι.

Η ΑΠΙΣΤΕΥΤΗ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ
Είναι κάποιες στιγμές μοναδικές, που θέλει κανείς να τις μοιράζεται μόνο με τον εαυτό του. Σβήνω τη λάμπα της ασετυλίνης κι απομένω στο σκοτάδι, ένα σκοτάδι αδιαπέραστο, καταλυτικό. Με τυλίγει η σιγαλιά, ακούω μόνο τον ήχο της σταλαγματιάς που πέφτει δίπλα μου και πάει κι ανταμώνει τους χτύπους της καρδιάς μου. Νιώθω τη μυρωδιά του σπηλαίου, ανάμεικτη με την υπερκορεσμένη υγρασία του. Μα πάνω απ' όλα νιώθω τη μοναξιά, κυριαρχική και πρωτόγνωρη. Ένα ρίγος με διαπερνά, είναι ώρα ν' ανταμώσω τους συντρόφους μου. Βάζω τα χέρια μου χωνί, στρέφω το πρόσωπό μου προς την αόρατη σχεδόν τρύπα του σπηλαίου και μ' όλη μου τη δύναμη φωνάζω: "Ελεύθεροοο"! Η φωνή μου αντηχεί ανατριχιαστικά μεσ' την απόλυτη γαλήνη, μου δημιουργεί αισθήματα αποστροφής, είναι όμως απαραίτητο να ειδοποιήσω και τα υπόλοιπα μέλη της συντροφιάς, ότι το "όχημα" που θα τους μεταφέρει ως εδώ, είναι ελεύθερο.

Τα πάντα στο σπήλαιο αλλάζουν. Το σκοτάδι, η μοναξιά, η ησυχία, εξαφανίζονται. Χαρούμενες φωνές, λάμπες ασετυλίνης κινούνται πέραδώθε, επιφωνήματα, πειράγματα, τα παιδιά του ΣΠΕΛΕΟ έχουν χιούμορ και ζωντάνια. Ήδη όμως τα πάντα είναι έτοιμα, για να ξεκινήσει η διαδικασία της εξερεύνησης. Για να έχουμε ευχέρεια κινήσεων, παίρνουμε μαζί μας μόνον όσα υλικά θεωρούμε απαραίτητα. Ανάμεσα σ' αυτά περιλαμβάνονται τα φωτιστικά σώματα της ασετυλίνης, ο φωτογραφικός εξοπλισμός και η κάμερα.

Κάτι που μας εντυπωσιάζει από την πρώτη στιγμή, είναι η συνεχής σταγονορροή από πολλά σημεία της οροφής. Αυτό σημαίνει, ότι το σπήλαιο είναι ακόμη "ζωντανό", συνεχίζει δηλαδή την σταλακτιτική του ανάπτυξη. Σε μερικά σημεία που η σταγονορροή είναι έντονη, έχουν σχηματισθεί στο έδαφος τα πρώτα "γκουρ" με κρυστάλλους αραγωνίτη. Στα πλαϊνά κυρίως τοιχώματα με αρνητική κλίση διακρίνουμε αρκετούς σταλακτίτες, που φθάνουν σε μήκος τα 2 μέτρα. Μαζί τους συνυπάρχουν και μερικοί πεπλατυσμένοι σταλακτίτες, που σχηματίζουν ωραία παραπετάσματα.

Εκεί όμως που κρύβεται πραγματικά η μεγάλη έκπληξη δεν είναι η οροφή και τα τοιχώματα αλλά το δάπεδο. Πέφτοντας οι σταγόνες, χιλιάδες χρόνια τώρα, από το μεγάλο ύψος των 20 μέτρων, διασπώνται στο σημείο της επαφής τους με το έδαφος σε πολλά μικρότερα σταγονίδια, που με τη σειρά τους πετάγονται κυκλικά σε ακτίνα αρκετών εκατοστών. Αυτή η χιλιόχρονη ομοιόμορφη δράση έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία κάποιων σπανιώτατων σταλαγμιτικών σχηματισμών, μοναδικής ομορφιάς. Ένας τέτοιος σχηματισμός που ξεπερνάει κάθε προηγούμενη εμπειρία μας είναι το τεράστιο, ολοζώντανο αυγό, διαμέτρου 30 εκατοστών, που εμφανίζεται ξαφνικά μπροστά στα πόδια μας. Πλησιάζουμε με προσοχή, φωτίζουμε με τις λάμπες μας κάθε σημείο του, αγγίζουμε απαλά την αψεγάδιαστη, λεία επιφάνεια του δίσκου του, μένουμε άναυδοι μπροστά σ' αυτό το τόσο παράξενο, όσο και εκπληκτικό δημιούργημα της φύσης.

ΤΟ ΣΠΗΛΑΙΟ ΤΗΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ;
Το ομαλό έδαφος τελειώνει, τα πέτρινα ρόδα ξαναβυθίζονται στο σκοτάδι κι εμείς, με την ψυχολογία μας στο ύψιστο επίπεδο, συνεχίζουμε το παραμυθένιο μας ταξίδι. Η οροφή χαμηλώνει στα 12 περίπου μέτρα, ενώ το πλάτος ξεπερνά τα 25. Το έδαφος είναι κατηφορικό και ολισθηρό, προχωράμε με προσεκτικά βήματα, για ν' αποφύγουμε πιθανές πτώσεις και τραυματισμούς. Στο κέντρο της αίθουσας παρατηρούμε και πάλι πεσμένους βράχους, το επάνω μέρος τους όμως έχει επικαλυφθεί από ασβεστολιθικό υλικό, που έχει σχηματίσει μια σειρά από νεαρούς σταλαγμίτες, ύψους μόλις 4050 εκατοστών και πλάτους 3035. Το πιο εντυπωσιακό σ' αυτόν τον σταλαγμιτικό διάκοσμο είναι η χρωματική του πολυπλοκότητα που, έχοντας ως βάση το κίτρινο χρυσαφί, επεκτείνεται ως το ρόδινο, το φυστικί ανοιχτό και το λευκό. Είναι ένας συνδυασμός σπάνιος, με χρώματα που λάμπουν ολοζώντανα μέσα στην άφθονη υγρασία.

Η πορεία μας συνεχίζεται ανηφορική, με πολλούς σταλαγμίτες και σταλακτίτες μεγάλων διαστάσεων, που ξεπερνούν τα 3 μέτρα. Παντού κυριαρχούν έντονα λευκά και κόκκινα χρώματα, που χαρίζουν στο περιβάλλον μια ξεχωριστή ομορφιά. Κάποια στιγμή έχουμε την εντύπωση, ότι το σπήλαιο τερματίζει. Στην πραγματικότητα είναι ένας τεράστιος βράχος, που είναι ακουμπισμένος στο αριστερό τοίχωμα. Περνώντας από κάτω του ξαναβρισκόμαστε σε μια αίθουσα, που μας επιφυλάσσει νέες εκπλήξεις. Η πρώτη έκπληξη αφορά την εξαιρετικά έντονη διάβρωση του εδάφους. Παρατηρούμε κάποιες τρύπες βάθους μερικών μέτρων και ανοίγματος 1015 εκατοστών. Σ' αυτές τις περιπτώσεις η πολύ έντονη και συνεχής σταγονορροή, αντί να δημιουργήσει σταλακτιτικό και σταλαγμιτικό διάκοσμο, διάβρωσε με τη δυναμική και διαλυσιγενή της δράσης και τρύπησε το ασβεστολιθικό δάπεδο του σπηλαίου. Ένας βράχος έχει διαβρωθεί τόσο έντονα σ' όλη του την επιφάνεια με αναρίθμητες μικρές και μεγάλες τρύπες, που μοιάζει μ' ένα τεράστιο, ολοζώντανο σφουγγάρι.

Στη μια πλευρά της αίθουσας, για 45 συνεχόμενα μέτρα, έχει δημιουργηθεί μια εκπληκτική ανάπτυξη παραπετασμάτων με κάθε δυνατή μορφή, σχήμα και χρώμα. Στο παραμικρό άγγιγμα των δακτύλων μας εκπέμπουν μια ουράνια αρμονία από ήχους διαφορετικών τόνων, ανάλογα με το μέγεθος και το πάχος του παραπετάσματος. Καμιά περιγραφή, καμιά φωτογραφία δεν μπορεί ν' αποδώσει την μοναδική οπτική και ακουστική εμπειρία απ' αυτό το σημείο του σπηλαίου. Στην άλλη πλευρά της αίθουσας ξεπροβάλλουν κάτω από ρήγματα αμέτρητοι λεπτοί μακαρονοειδείς σταλακτίτες, ενώ στα τοιχώματα δεν λείπουν και οι λευκού χρώματος ελικτίτες.

Η περιήγηση σ' αυτή την πλευρά του σπηλαίου τελειώνει και αναρωτιέμαι, αν όντως υπάρχει κάποια γνωστή μορφή σπηλαιοδιακόσμου, που να μην απαντάται στην Τρύπα του Βοριά. Μήπως αλήθεια βρισκόμαστε μπροστά στο Σπήλαιο της Δεκαετίας;

Στην άλλη όμως πλευρά του σπηλαίου οι συνθήκες μεταβάλλονται δραματικά, προσφέρουν όλη αυτή την γκάμα ιδιαιτεροτήτων και δυσκολιών, που θα ενθουσιάσουν κάθε ριψοκίνδυνο σπηλαιολόγο. Ήδη από πολύ νωρίς η πορεία ξεκινάει με χρήση σπηλαιολογικών σχοινιών και ιμάντες ή συρματόσχοινα και κρίκους. Αυτά είναι τα απαραίτητα υλικά μας και η σωστή χρήση τους είναι πάντα ένα από τα κυριότερα μαθήματα στα σπηλαιολογικά σεμινάρια του ΣΠΕΛΕΟ. Άλλωστε το σημαντικότερο είναι, ν' απολαμβάνουμε τις σπάνιες ομορφιές των σπηλαίων και της φύσης, περιορίζοντας στο ελάχιστο τις πιθανότητες να διακυβευθεί η σωματική μας ακεραιότητα και πολύ περισσότερο η ζωή μας. Και βέβαια μια από τις βασικότερες αρχές είναι να μην βγαίνουμε από το αυτοκίνητο χωρίς το προστατευτικό κράνος, που μας συνοδεύει ακόμα και στο μικρότερο ή στο πιο ακίνδυνο σπήλαιο.

Οι περιπέτειες όμως δεν τελειώνουν εδώ. Φτάνουμε σ' ένα σημείο, που από κάτω του χάσκει ένας μεγάλος γκρεμός, τα φώτα της ασετυλίνης δεν επαρκούν να διαλύσουν το σκοτάδι. Φαντασθείτε ένα στενό βραχώδες πατάρι, που μετά βίας χωράει έναν άνθρωπο και αποτελεί την μοναδική δίοδο. Στα δεξιά του ορθώνεται κατακόρυφος βράχος ενώ στ' αριστερά διακρίνεται η απειλητική κόψη του γκρεμού. Ελέγχουμε προσεκτικά το χώρο, αγκαλιάζουμε το βράχο με δυο μεγάλα συρματόσχοινα και με τη χρήση σχοινιού και την αδρεναλίνη στα ύψη, περνάμε αυτή την δύσκολη διάβαση.

Δυο τεράστιοι σταλακτίτες, ύψους τουλάχιστον 5 μέτρων, κατεβαίνουν επιβλητικά, ο ένας δίπλα στον άλλον από την οροφή. Στο κάτω άκρο τους, άγνωστο από ποια ακριβώς αιτία, είναι και οι δυο σπασμένοι από πολύ καιρό και με την δράση του νερού όλα αυτά τα χρόνια, έχουν σχηματίσει γύρω από το σπάσιμο συμπληρωματικές παραφυάδες. Μετράμε συμπτωματικά τις παραφυάδες και με μεγάλη έκπληξη διαπιστώνουμε, ότι ο καθένας έχει ακριβώς από οχτώ. Μια τέλεια απομίμηση χταποδιού. Δεν είναι τυχαίο, που αυτήν ειδικά τη φωτογραφία έστειλαν οι Ιταλοί σπηλαιολόγοι στο καφενείο της Μεταμόρφωσης και την ίδια φωτογραφία έκαναν κάρτα που κυκλοφόρησε στην Ιταλία. Οι ευαίσθητοι Ιταλοί συνάδελφοι ήταν σαν να απέτισαν μ' αυτό τον τρόπο ένα ελάχιστο φόρο τιμής στο σπήλαιο, που μετά την περιπετειώδη κατάβαση, τους είχε ανταμείψει μ' αυτό το σπάνιο δημιούργημά του.

Φαινομενικά η αίθουσα τελειώνει, μελετούμε όμως με προσοχή την χαρτογράφηση των Ιταλών συναδέλφων, που δείχνει, ότι το σπήλαιο συνεχίζεται. Πρέπει λοιπόν να υπάρχει μπροστά μας κάποιο πέρασμα. Ο Στέφανος, πάντα πεισματάρης, αναλαμβάνει να το ανακαλύψει. Τρυπώνει κυριολεκτικά σε κάθε ρωγμή που βρίσκει μπροστά του, δοκιμάζει κάθε σχισμή και τρύπα, ώσπου στο τέλος σφηνώνει και καταφέρνει να ελευθερωθεί με μεγάλη δυσκολία.

Το μικρό αλλά επικίνδυνο βάραθρο που ακολουθεί το περνάμε προσεκτικά με την βοήθεια σχοινιών και τελικά φθάνουμε στο επίπεδο μιας αίθουσας, με πλάτος 15 και μήκος 35 μέτρα περίπου. Στο τέρμα της υπάρχει ένα αναρριχητικό ανέβασμα 3 περίπου μέτρων με ένα στενό άνοιγμα, που οδηγεί σε μια επόμενη αίθουσα, ανηφορική και μικρότερη. Παρά τις μικρές διαστάσεις της η αίθουσα έχει έναν θαυμάσιο διάκοσμο. Σ' όλο το μήκος της η οροφή έχει ανοιχτό γκρι χρώμα με αμέτρητους ολόλευκους σταλακτίτες, που κρέμονται υπό μορφή βροχής ή κεριών πάχους ενός και δυο εκατοστών. Στο τέλος της αίθουσας ο διάκοσμος είναι και πάλι εντυπωσιακός. Από ψηλά κατεβαίνει ένα εξαιρετικό συγκρότημα από ολόλευκα παραπετάσματα, που διακόπτονται με οριζόντια διαζώματα και θυμίζουν έντονα μια τεράστια ολόλευκη τούρτα ή ακόμα και τον Πύργο της Πίζας. Στο φως της ασετυλίνης όλο το τοίχωμα λαμπυρίζει εκθαμβωτικά από τις ανακλάσεις της ανακρυστάλλωσης.

Η Τρύπα του Βοριά αλλάζει και πάλι μορφή, οι συνεχείς εναλλαγές αυτού του σπηλαίου είναι απίστευτες. Στενό πέρασμα με μικρό βάραθρο, μεγάλοι σταλακτίτες και σταλαγμίτες, καταρριχητικός βράχος πλούσιος σε διάκοσμο και υγρασία, πατάρι που το κατεβαίνουμε με σχοινί και στο τέλος μια καινούργια αίθουσα. Απομένουμε να την θαυμάζουμε. Μετά από τόσες ώρες περιήγησης και τέτοιες θαυμαστές εικόνες που πέρασαν από τα μάτια μας, η αίθουσα αυτή έχει την δυνατότητα να μας καθηλώνει. Όσο κι αν ψάχνουμε, δεν μπορούμε να εντοπίσουμε κανένα σημείο στην οροφή ή στα τοιχώματα χωρίς σταλακτιτικό υλικό, χρώματα και υγρασία. Πουθενά κενό σημείο, κανένας άμορφος βράχος δεν διαταράσσει την διακοσμητική αρμονία της φύσης. Ακόμα και το δάπεδο είναι στα περισσότερα σημεία λευκό και στολισμένο. Επιλέγουμε προσεκτικά τη διαδρομή μας, είναι ανεπίτρεπτο να βεβηλώσουμε με τα βήματά μας αυτή την χιονόλευκη, παρθένα επιφάνεια.

Από παντού ρέουν νερά που συγκεντρώνονται σε διάφορα σημεία του εδάφους σχηματίζοντας πανέμορφα γκουρ. Μέσα εκεί το νερό δείχνει γαλανό και κρυστάλλινο. Μ' ένα πλαστικό σωληνάκι που χρησιμοποιούμε για να φυσάμε τη σκόνη από τις τρύπες που δημιουργεί το τρυπάνι σκύβουμε και ρουφάμε αυτό το ανεπανάληπτο νερό. Είναι μια αίσθηση απερίγραπτα αυθεντική. Ανάμεσα στα παραπετάσματα φύονται ανακρυσταλλώσεις 45 εκατοστών, πραγματικές ολοδιάφανες βελόνες. Πως να τις περιγράψεις με λόγια ή ακόμα και με τον φωτογραφικό φακό; Μόνον η προσωπική παρουσία μπορεί να εξασφαλίσει την απόλυτη αίσθηση της πραγματικότητας.

Η επιστροφή πλησιάζει. Λεπτό προς λεπτό ξαναζούμε με γρήγορους ρυθμούς όλο το χρονικό της μεγάλης εξερεύνησης. Σταλακτίτες, σταλαγμίτες, παραπετάσματα, γκούρ, στενά περάσματα, πατάρια και βάραθρα, γκρεμοί και σχοινιά, "τηγανιτά αυγά" και "πέτρινα ρόδα", λευκοί και κίτρινοι καταρράκτες, κοράλλια και διάφανοι κρύσταλλοι, μυρωδιά υγρασίας και δροσιά, φωτεινός φεγγίτης πάνω απ' τα κεφάλια μας, σχοινένια κατακόρυφη ανάβαση, να, ξεχωρίζει πια το στόμιο, η Τρύπα του Βοριά μένει πίσω μας, το όνειρο τελειώνει.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Ο Γιάννης Κοφινάς το ξανάζησε πολλές φορές το όνειρο από τότε. Βγαίνοντας από το στόμιο, άλλοτε τον εύρισκε η νύχτα, άλλοτε τα ξημερώματα κι άλλοτε πάλι τον υποδεχόταν μια ανοιξιάτικη καταιγίδα. Την έβδομη και τελευταία προς το παρόν φορά, είμασταν μαζί του ή τουλάχιστον τον συνοδέψαμε ως το στόμιο. Αφουγκραστήκαμε κι εμείς την ανάσα του σπηλαίου και είδαμε με κατάπληξη το κορμί του φίλου μας να "χωράει" στο στενό άνοιγμα κι ύστερα να εξαφανίζεται. Εμείς προτιμήσαμε την περιήγηση στην επιφάνεια, στις επίγειες ομορφιές της Λακωνικής γης, Μονεμβασιά, Γέρακα, Κυπαρίσσι, Μυστρά, Ταΰγετο.

Μερικές μέρες αργότερα, στην Αθήνα, βλέπαμε με το Γιάννη τις διαφάνειες της τελευταίας φοράς, ζούσαμε κι εμείς, λεπτό προς λεπτό, το ταξίδι του στο όνειρο.