ΦΑΡΑΓΓΙ ΡΙΝΤΟΜΟΥ (ΚΟΣΚΑΡΑΓΑΣ) Δ. ΤΑΥΓΕΤΟΥ

Στη δυτική πλευρά του κύριου όγκου του Ταυγέτου, το Χαλασμένο Βουνό, σαν παραφυάδα αυτού χωρίζει σε δύο λεκάνες απορροής τα νερά. Η νότια από το Χαλασμένο μέχρι τη Μαυροβούνα διοχετεύει αυτά στο φαράγγι του Βυρού. Η βόρια από το Χαλασμένο μέχρι τη Νεραιδοβούνα διοχετεύει τα νερά με δύο κύριες ρεματιές που συμβάλουν στη Παναγιά τη Καψοδεματούσα στο φαράγγι του Ριντόμου, και από εκεί εκβάλουν στη παραλία της Σάντοβας. Για τη διάσχιση του φαραγγιού υπάρχουν δύο αφετηρίες.

Η μία από το χωριό Αναβρυτή οπότε ακολουθούμε μέχρι την κορυφογραμμή του Πενταδάκτυλου το τμήμα για τη διάσχιση αυτού. Δηλαδή αρχικά το Ε4, μετά ανεβαίνουμε στα Λιβάδια, Βοτανικό Σταθμό και από εκεί στον Τσάρκο στη κορυφογραμμή. Αντί να συνεχίσουμε με τη διάσχιση προς το Σπανακάκι κατεβαίνουμε το μονοπάτι προς τη ρεματιά που μας οδηγεί στη Παναγιά τη Καψοδεματούσα.

Η άλλη έχει αφετηρία το καταφύγιο του ΕΟΣ Σπάρτης στη θέση Βαρβάρα. Από εδώ ανεβαίνουμε στη κορυφογραμμή στη θέση Πόρτες από τη κλασική διαδρομή για τη κορφή του Αι Λια 2407μ. (δηλαδή Λιβάδια, Γούβες, Πλάκες). Από τις Πόρτες κατεβαίνουμε στις Αλογόγουβες έχοντας δεξιά την Αθάνατη Ράχη. Χαμηλότερα πιάνουμε το κατέβασμα από τη ράχη της προς το διάσελο του Χαλασμένου Βουνού.

Σε αυτή υπάρχουν καταρριχιτικά κατεβάσματα από άγρια βράχια, όπου απαιτείται η ανάλογη προσοχή. Στο διάσελο καλό είναι να εφοδιαστούμε με νερό από τη μικρή πηγή, που τρέχει λίγο και χρειάζεται μικρό κύπελλο ή λίγο αλουμινόχαρτο για να μπορέσουμε να το συγκεντρώσουμε στα δοχεία μας. Από εκεί ΝΔ συνεχίζει στο Διλάγκαδο του Βυρού. Εμείς συνεχίζουμε ΒΔ από το Χαλασμένο Βουνό κατεβαίνοντας στη ρεματιά.

Η πρώτη μας εντύπωση εκτός της επιβλητικής θέας του βουνού αυτού είναι τα πρώτα γιγάντια και αιωνόβια μαυρόπευκα. Χαμηλότερα η κλίση γίνεται ομαλότερη στο μονοπάτι από τη προηγούμενη καταπόνηση της άγριας και έντονα κεκλιμένης πλευράς του δυτικού Ταυγέτου. Εκεί θα συναντήσουμε και μικρά χωράφια από την παλαιότερη ενασχόληση των κατοίκων τους θερινούς μήνες. Πιο κάτω θα συναντήσουμε μερικά πέτρινα σπιτάκια του οικισμού Ριντόμου. Θυμάμαι παλιότερα που συναντήσαμε τον Μπάρμπα Γιάννη το Πεντηκοστιανό. Μόλις μας είδε αμέσως μας προσκάλεσε να πιούμε το τσίπουρο που του είχε απομείνει στο μπουκάλι. Μας διηγείται καβάλα στο άλογό του ότι είχε καλή φωνή και αρρώστησε με αποτέλεσμα να βραχνιάσει και να μην μπορεί να μιλήσει. Πήγε τάμα στη Πεντηκοστή και έγινε καλά και από τότε τραγουδά ξανά.

Αμέσως σηκώνει το χέρι του και δείχνοντας προς τη πυραμίδα και τις άλλες ψηλές κορφές του Πενταδάκτυλου, αυθόρμητα αρχίζει να τραγουδά το «βλέπεις εκείνο το βουνό ……». Στη πέτρινη σκάλα του σπιτιού στο Ρίντομο δυο γυναίκες καθαρίζουν τα μεγάλα γαϊδουράγκαθα κρατώντάς τα με τα σκληροτράχηλα χέρια τους από τα κοτσάνια με τα αγκάθια για να τα βράσουν, λέγοντας ότι είναι άγριες αγκινάρες. Στα ξυπόλυτα πόδια τους, αφού σπάνια θα χρησιμοποιήσουν παπούτσια, παρατηρούμε πέλμα σκληρότερο και από τη καλύτερη σόλα παπουτσιού. Μας καλωσορίζουν όλο χαρά και η μία σηκώνεται αμέσως να μας περιποιηθεί με ό,τι έχει το νοικοκυριό της. Ρίχνει όλο τον καφέ στη κατσαρόλα και τον βράζει. Φέρνει μπόλικο τυρί σφέλα και ένα καρβέλι ζυμωτό ψωμί και κόβει φέτες. Γεμίζει και σε μια κατσαρόλα μανιάτικο αγουρόλαδο για να βουτήξουμε το ψωμί.

Αναπάντεχα θα εγκαταλείψουμε τη θερμή αυτή υποδοχή για να καταλήξουμε πιο κάτω στο Διλάγκαδο όπου υπάρχει η εκκλησίτσα της Παναγιάς της Καψοδεματούσας. Στα πλαϊνά τοιχώματα αυτής υπάρχουν μικρά δωμάτια-κελιά όπου βλέπουμε πολλές κουβέρτες για την ολονύκτια γιορτή της στις 2 Ιουλίου. Το σημείο αυτό προσφέρεται και για διανυκτέρευση. Στην αρχή της δεξιάς ρεματιάς (Καρυών-Σωποτού) που συμβάλλει εκεί υπάρχει και πηγή με νερό. Από εκεί η πορεία συνεχίζεται μέσα από μεγάλο φαράγγι πλέον με εντυπωσιακές κάθετες πλευρές από κοκκινόβραχα με μοναδικό διέξοδο την συνέχιση της πορείας μέσα από αυτήν. Πολλά σπήλαια υπάρχουν στις κάθετες πλευρές και πολλές φορές αντικρίζουμε κτίσματα που μοιάζουν άλλοτε με οχυρωμένα φυλάκια και άλλοτε με ασκηταριά.

Η κοίτη του φαραγγιού είναι γεμάτη με μικρές αλλά και μεγάλες στρογγυλές πέτρες που αναγκάζουν την ιδιαίτερη προσοχή κατά τη πορεία μας σε αυτή. Μας δυσκολεύει να θαυμάζουμε το γύρω επιβλητικό τοπίο, οπότε κάνουμε μερικά διαλείμματα κοντοστεκόμενοι. Η πορεία αυτή θαρρείς και διακόπτεται κάποια στιγμή, αφού μετά από μια στροφή η ματιά σταματά σε αδιέξοδο. Πλησιάζοντας κοντά βλέπουμε το τοπίο να συγκλίνει τις δύο κάθετες πλευρές του φαραγγιού. Από την αριστερή υπάρχει ανθρώπινη παρέμβαση με αφαίρεση του τοιχώματος και κατασκευής καλντεριμιού που διαφεύγει προς τα αριστερά για τη χώρα Γαιτσών. Από εκεί με οδικό δίκτυο για την όμορφη πρωτεύουσα του Δήμου Αβίας τον Κάμπο ή νοτιότερα προς τα Τσέρια και από εκεί για την Καρδαμύλη τη γραφική πρωτεύουσα του Δήμου Λεύκτρου. Ανεβαίνοντας όμως το καλντερίμι οδηγεί και δεξιά πάνω από μικρό δυκάμαρο γεφύρι με τη μια καμάρα επάνω στην άλλη που είναι το Πηγαδιώτικο, αλλά και μοναδικό στη κατασκευή του. Από εκεί δύο περίτεχνα καλντερίμια και από τις δύο πλευρές της ρεματιάς προς τα βόρια οδηγούν στο γραφικό χωριό Πηγάδια.

Είναι εποικισμός παλαιότερα από τα Πέντε Πηγάδια. Το οδικό δίκτυο μας οδηγεί με χωματόδρομο στα Αλτομυρά και από εκεί στα Σωτηριάνικα. Επίσης προς Ελαιοχώρι και Καλαμάτα ή στο Τουριστικό Περίπτερο στη διαδρομή Σπάρτη-Καλαμάτα. Στο σημείο αυτό της διαδρομής του Πηγαδιώτικου γεφυριού υπάρχει επέμβαση στο σκληρό και μεγάλο ασβεστολιθικό όγκο που τα νερά διέβρωσαν αυτόν. Έτσι έχουμε μια σπάνια εικόνα του φαραγγιού αυτού, όπου επί 100μ. απόσταση υπάρχει διάδρομος από 120 εκατοστά μέχρι 3μ. με ύψος 60μ.

Είναι μια πόρτα, όπως συνηθίζεται στην ορειβατική γλώσσα, που δίκαια ονομάστηκε από τα πανάρχαια χρόνια ΡΙΝΤΟΜΟ ( δηλαδή τομή από το ρουν του ποταμού). Από αυτό ανεβαίνοντας ο γραφικός οικισμός πήρε το όνομά του και αυτός Ρίντομο. Αργότερα, λέγεται ότι το φαράγγι πήρε το όνομα του Κοσκάρ αγά και ονομάστηκε Κοσκάραγα. Πολλοί έχουν ενδοιασμούς για τη προέλευση της σύγχρονης ονομασίας. Αρκεί η σύντομη και εύκολη επίσκεψη στο θαυμαστό αυτό κομμάτι της φύσης από τα Πηγάδια με καλντερίμι 1600μ. περίπου μισής ώρας αλλά και άλλο τόσο περίπου από το Κέντρο (Χώρα Γαιτσών) αφού χωματόδρομος μας οδηγεί τόσο κοντά. Θα διαπιστώσουμε για άλλη μια φορά πόσοι καλοί γλωσσοπλάστες ήταν οι προαιώνιοι πρόγονοί μας.

Στο μέσον περίπου του στενού και επιβλητικού Ριντόμου η ρεματιά από τα Πηγάδια ρίχνει από μεγάλο ύψος τα νερά της δημιουργώντας καταρρακτώδη βροχή. Μετά το Πηγαδιώτικο γεφύρι του Ριντόμου η διαδρομή μας επιφυλάσσει νέες εντυπώσεις. Περνάμε ανάμεσα από το μεγάλους βράχους ενώ άλλοτε χρειάζεται κάποια καταρίχηση και η ρεματιά αλλάζει αφού μας υποδέχεται με τη σκιά των πλατανιών της.

Μετά από αρκετή πορεία σε αυτό το εντυπωσιακό φαράγγι μας υποδέχονται οι γέφυρες στη διαδρομή Καλαμάτας- Κάμπου- Αρεόπολης όπου συναντάμε μέσα σε πευκόφυτες πλαγιές τη σύγχρονη τεράστια γέφυρα αντίγραφο της παλαιότερης. Κάτω από τη δεύτερη υπάρχει το παλιό πέτρινο μονοκάμαρο γεφύρι. Στη συνέχεια η τεράστια αυτή διάσχιση του Ταυγέτου μέσω του φαραγγιού του Ριντόμου (Κοσκάραγας) μας οδηγεί στη γραφική παραλία της Σάντοβας περνώντας κάτω από τη Μαντίνεια για ένα χαλαρωτικό μπάνιο στα κρυστάλλινα νερά του Μεσσηνιακού Κόλπου.

Για τη διάσχιση αυτή θα πρότεινα το διάστημα από τέλος Μαΐου μέχρι τέλος Ιουνίου για δύο ιδιαίτερους λόγους. Ο ένας είναι ότι απαιτείται πολύς χρόνος λόγω της μεγάλης πορείας και φυσικά πολύ καλή φυσική κατάσταση. Για αυτό μια γερή και δυνατή αλλά μικρή συντροφιά μπορεί να επιλέξει την εποχή του θερινού ηλιοστασίου το τελευταίο δεκαήμερο του Ιουνίου. Τότε μπορεί να αποφασίσει την μονοήμερη διάσχιση έστω εξ ανάγκης να καταλήξει από το καταφύγιο στις Γαιτσές. Η πρόβλεψη υπνόσακου όμως καλού κακού είναι απαραίτητη. Ο δεύτερος λόγος που είναι περισσότερο αισθησιακός για περισσότερες απολαβές αλλά και ακόμα πιο αθλητικός να επιλέξουμε το τελευταίο δεκαήμερο του Μαΐου με προοπτική διήμερου, διάσχισης ολόκληρης της διαδρομής. Δηλαδή να ξεκινήσουμε από τη πηγή Μαγγανιάρη διασχίζοντας το πανέμορφο δάσος στον Τρίποδα και Βαρβάρα και να ανεβούμε στη κορυφή του Αι Λια, το θρόνο της Πελοποννήσου. Από εκεί διανυκτέρευση στη Παναγιά Καψοδεματούσα και την επομένη άφιξη στη παραλία της Σάντοβας.

Θέλω να θυμίσω ότι 28 Μαΐου, ημέρα πρώτου καύσωνα στις πόρτες, μας υποδέχτηκε ισχυρός άνεμος όπου ανεβαίναμε με τα τέσσερα. Στις Αλογόγουβες υπήρχε ακόμα η τελευταία χιονούρα και δίπλα της οι πανέμορφοι κρόκοι. Εκεί όμως υπήρχε και το νεογέννητο άγριο μοσχαράκι παγωμένο, αφού γεννήθηκε τόσο ψηλά και κρύα βραδιά δίπλα στο χιόνι.

Μετά το Χαλασμένο Βουνό τα νερά από τις τελευταίες χιονούρες τρέχουν ορμητικά και κρυστάλλινα.

Ο μπάρμπα Γιάννης ήδη είχε ανέβει στα δροσερά λιβάδια με το κοπάδι του. Αυτό όμως που δεν περιγράφεται εύκολα είναι το αντάμωμα με όλο το φυτικό βασίλειο που είναι σπάνιο στον Ταΰγετο πάμπλουτο ακόμα και σε ενδημικά φυτά με πλήρη ανθοφορία. Ξεκινώντας με τους κρόκους δίπλα στη χιονούρα κατεβαίνοντας συναντάμε τις ανεμώνες, πιο κάτω τις παπαρούνες, τις ασφάκες και τα σπάρτα ανθισμένα. Στα 1000μ. υψόμετρο καταμεσής στη ρεματιά ανάμεσα στα βότσαλα ανθισμένο πρώιμο το τσάι. Στα ελαιοχώραφα οι ελιές έχουν δέσει το νέο τους πολύτιμο καρπό ενώ οι μανιάτισσες θερίζουν τα κριθάρια. Με τον καύσωνα στην παραλία δεν μας έκανε αίσθηση να εγκαταλείψουμε τα κρυστάλλινα νερά. Όλες οι εποχές του έτους διήρκεσαν όσο η διάσχιση την εποχή αυτή. Ο μήνας μίκραινε όσο διαρκούσε η πορεία μας μόλις λίγες ώρες στο κατέβασμα μικρής υψομετρικής διαφοράς. Σαν φυσιολάτρης έχω συνειδητοποιήσει ότι κάθε κομμάτι στη φύση έχει τη δική του προσωπικότητα. Μπορεί το πιο μικρό, ασήμαντο σπήλαιο να μας δώσει τις σημαντικότερες αποκαλύψεις στην εξερεύνησή του. Εδώ θάθελα να ομολογήσω ότι το φαράγγι αυτό μου πρόσφερε τις πιο όμορφες εντυπώσεις στην εικοσαετή μου εμπειρία από τότε που διέσχιζα το φαράγγι της Σαμαριάς.