Ερπετά και Αμφίβια
Επιμέλεια: Γρηγόρης Δεούδης (Ερπετολόγος)
www.reptilesalonica.com (ερπετά)

Οχιά (Vipera ammodytes)

Εξάπλωση
Απο Αλβανία, Ελλάδα, Τουρκία μέχρι τα ανατολικά παράλια της Κασπίας θάλασσας. Απαντάται σε ξηρές πετρώδεις περιοχές αλλά και σε λιβάδια.

Συνήθειες
Είναι δηλητηριώδες φίδι που μπορεί να προκαλέσει το θάνατο αν δεν δραστηριοποιηθεί γρήγορα το θύμα. Όπως όμως και με όλα τα ζώα, αν δεν το ενοχλήσετε, δε θα σας πειράξει. Δεν υπάρχει λόγος να το κυνηγήσετε για να το σκοτώσετε, θα τρομάξει και θα φύγει πρώτο. Το χαρακτηριστικό της οχιάς είναι το ζιγκ-ζαγκ σχέδιο στο επάνω μέρος καθ' όλο το μήκος του σώματος. Επίσης ένα όρθιο κέρατο στο μπροστινό τμήμα του επάνω μέρους του στόματος. Δεν είναι πολύ μεγάλο φίδι 65-90 εκ. Δραστηριοποιείται και την ημέρα και την νύχτα. Τρέφεται με ποντίκια, πουλιά, σαύρες. Τα αρσενικά έχουν ανοιχτό γκρί χρώμα ενώ τα θηλυκά συνήθως είναι πιο σκουρόχρωμα γκρί προς το καφέ. Οι οχιές είναι ζωοτόκα ερπετά. Γεννάνε μικρά φιδάκια και όχι αυγά. Η θηλυκιά γεννά 5-15 ζωντανά μικρά.

Σαπίτης (Malpolon monspessulanus)

Εξάπλωση
Σε όλη την Τουρκία, στην Ελλάδα, στα παράλια της Β. Αφρικής και στην Ισπανία. Σε ημι-άγονες βραχώδεις περιοχές.

Συνήθειες
Ένα φίδι που ενήλικο φτάνει τα 2 μ. αλλά το συνηθέστερο είναι από 1,50 μέχρι 1,80 μ. Έχει καφέ χρώμα και μεγάλα όμορφα μάτια που στολίζουν ένα παράξενο αλλά όμορφο κωνοειδές κεφάλι. Δραστηριοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας κινούμενο συνεχώς και ψάχνοντας για ποντίκια που είναι η βασική διατροφή του. Όταν απειληθεί και δεν έχει διέξοδο διαφυγής, φουσκώνει το σώμα του, φαρδαίνει το λαιμό του (όπως οι κόμπρες), σφυρίζει δυνατά και δαγκώνει αστραπιαία. Το δηλητήριό του είναι αρκετά τοξικό αλλά τα δόντια με τους δηλητηριώδεις αδένες βρίσκονται στο πίσω τμήμα της επάνω σιαγόνας (οπισθόγλυφο) οπότε αυτό το φίδι δεν αποτελεί απειλή για τον άνθρωπο. Σε σπάνιες περιπτώσεις που τα δόντια δαγκώσουν κάποιο μικρό μέλος (ένα δάχτυλο) αυτό μαυρίζει και πρέπει, το άτομο που δαγκώθηκε να μεταφερθεί σε νοσοκομείο για να βγούν οι νεκρωμένοι ιστοί και να καθαριστεί η περιοχή. Από εκεί εξάλλου πήρε και το όνομά του "Σαπίτης". Η θηλυκιά γεννά 4-20 αυγά.

Λαφιάτης του Ασκληπιού (Elaphe longissima)

Εξάπλωση
Απαντάται στη Γαλλία, Ιταλία, Βουλγαρία και Ελλάδα εκτός από Πελοπόννησο και Κρήτη.

Συνήθειες
Το φίδι-σύμβολο του θεού της ιατρικής Ασκληπιού, Έχει λαδί-καφέ χρώμα και είναι από τα πιο μεγάλα φίδια της Ευρώπης, με μήκος που μπορεί να φτάσει μέχρι τα 2,30 μ. Αφθονεί σε άγονα μεσογειακά περιβάλλοντα. Δραστηριοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας και τρέφεται με τρωκτικά, πουλιά αλλά και με σαύρες. Η θηλυκιά γεννά 5-12 αυγά.

Εξάπλωση
Σε όλη την Ευρώπη ακόμη και μέχρι την Ν. Σουηδία. Εξαπλώνεται μέχρι τα ανατολικά παράλια της Κασπίας θάλασσας. Σε πετρώδη εδάφη.

Συνήθειες
Το αγιόφιδο είναι μικρό φίδι. Ενήλικο φτάνει τα 50-60 εκ. Το χρώμα κειμένεται από γκρί, καφέ ή ελαφρώς κοκκινωπό. Δραστηριοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας και τρέφεται με σαύρες αλλά είναι ικανό να γευματίσει και νεογέννητα φίδια. Ενίοτε τρώει και ποντίκια. Είναι πολύ ντροπαλό φίδι και δεν βρίσκεται εύκολα. Εμφανισιακά μοιάζει με το νερόφιδο (Natrix natrix). Αυτό το φίδι όπως και η οχιά, γεννάει μικρά και όχι αυγά. Είναι δηλαδή ζωοτόκο. Γεννάει μέχρι 15 μικρά.

Νερόφιδο (Natrix natrix)

Εξάπλωση
Από Ν. Βρετανία και Ν. Σουηδία μέχρι Κασπία θάλασσα συμπεριλαμβανομένης και Ελλάδας, Τουρκίας.

Συνήθειες
Άλλο ένα μεγάλο φίδι που συχνάζει κοντά σε λίμνες, όπου κατά τη διάρκεια της ημέρας ψάχνει για βατράχια, ψάρια και άλλα φίδια, που αποτελούν τη διατροφή του. Όταν απειληθεί, προσποιείται ότι είναι νεκρό. Αν δε πιάσει αυτό το κόλπο τότε σφυρίζει δυνατά και αν προσπαθήσετε να το πιάσετε θα ενεργοποιήσει τους αδένες στην περιοχή του πρωκτού, βγάζοντας μια απαίσια μυρωδιά, η οποία δε φεύγει ούτε με σαπούνι.

Τυφλίτης (Ophisaurus apodus)

Εξάπλωση
Από Αλβανία, Ελλάδα, Τουρκία μέχρι την Κασπία θάλασσα. Απαντάται σε βραχώδεις περιοχές αλλά και σε λιβάδια.

Συνήθειες
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη άποδη σαύρα της Ευρώπης. Μοιάζει με φίδι αλλά ξεχωρίζει από τα κινητά βλέφαρα, τις οπές των αυτιών και το σχήμα του κεφαλιού με το μεγάλο στόμα και τα δόντια σε σειρά. Δραστηριοποιείται κατά τη διάρκεια της ημέρας και τρέφεται με έντομα, τρωκτικά, σαύρες. Ενήλικο μπορεί να φτάσει και το 1,20 μ. αλλά το συνηθέστερο είναι μέχρι 1 μ. Έχει κίτρινο-καφέ χρώμα ή σκούρο καφέ. Η θηλυκιά γεννάει 8-10 αυγά.

Σαλαμάνδρα (Salamandra salamandra)

Εξάπλωση
Απαντάται σε όλη την Ευρώπη εκτός από την Ισπανία και όλο το Ανατολικό τμήμα της Ιταλίας. Συνεχίζει σε όλη την Ελλάδα (εκτός από Κρήτη) και Ανατολικά εξαπλώνεται μέχρι τις ακτές της Ερυθράς θάλασσας. Σε λόφους ή βουνά με πυκνή βλάστηση και υγρασία.

Συνήθειες
Έχει δυνατό και χοντρό σώμα με κοντή, κυλινδρική ουρά και σχετικά κοντά πόδια. Ενήλικο είναι 18-28 εκ. Το δέρμα είναι γυαλιστερό σα βινύλιο και κατά περιοχές υπάρχει μεγάλη ποικιλία στο χρώμα, το οποίο κειμένεται από μαύρο με κίτρινα σημάδια, κίτρινο με μαύρα σημάδια, ή πορτοκαλί ή κόκκινο. Στα μάγουλα υπάρχουν αδένες, που όταν δεχθεί επίθεση, εκρίνουν δηλητήριο ελαφρώς τοξικό - ακίνδυνο για τον άνθρωπο. Δραστηριοποιείται κατά τη διάρκεια της νύχτας βγαίνοντας από την κρυψώνα τους συνήθως μετά από βροχή για να τραφούν με σκουλήκια, έντομα, γυμνοσάλιαγκες. Η θηλυκιά είναι ελαφρώς μεγαλύτερη από την αρσενική η οποία αρπάζει τη θηλυκιά απο κάτω κατά το ζευγάρωμα. Τα αυγά αναπτύσσονται μέσα στη κοιλιά τής θηλυκιάς. Τα γεννάει ως μικρές νύμφες (από 12 μέχρι 50 μικρά) μέσα σε λιμνούλες ή ποταμάκια. Στην κοιλιά της θηλυκιάς, οι νύμφες, μπορεί να αναπτύξουν κανιβαλιστικές τάσεις και να τρώνε τα μικρότερα και πιο αδύναμα αδέλφια τους είτε είναι αυγά, είτε μικρές νύμφες.

Τρίτωνας (Triturus vulgaris)

Εξάπλωση
Απαντάται σε όλη την Ελλάδα, αλλά και σε όλη την Δυτική - Ανατολική Ευρώπη και μέχρι την Ασία. Όταν δεν είναι σε αναπαραγωγική διαδικασία κάτω από το έδαφος ή κάτω από κορμούς δέντρων. Στην αναπαραγωγική περίοδο (την Άνοιξη) συνήθως σε λιμνούλες και μικρά ποταμάκια.

Συνήθειες
Ενήλικο έχει μήκος 7-10 εκ. και δραστηριοποιείται την αυγή και το σούρουπο. Εκτός αναπαραγωγικής περιόδου, αυτοί οι τρίτωνες έχουν πολύ θαμπό γκρίζο-μαύρο χρωματισμό. Την άνοιξη όμως που αρχίζει η αναπαραγωγική περίοδος ο αρσενικός τρίτωνας, μεταμορφώνεται θεαματικά σε ένα πλάσμα με μεγάλες σκούρες κηλίδες σε ανοιχτόχρωμο γκρι-μπεζ σώμα, αναπτύσει λοφίο από το σβέρκο μέχρι το τέλος της ουράς, που τώρα έχει γίνει πολύ παχιά και μακριά. Η κοιλιά μέχρι την αρχή της ουράς, αποκτά κόκκινες-μπλέ αποχρώσεις. Ο αρσενικός κουνώντας την ουρά του μπροστά από τη θηλυκιά προσπαθεί να την εντυπωσιάσει και να αρχίσει το ζευγάρωμα. Μεγάλοι αριθμοί από τις μελλοντικές νύμφες αφήνουν το υγρό στοιχείο το φθινόπωρο και επιστρέφουν όταν φτάσουν τα 2 με 3 χρόνια οπότε είναι έτοιμα να ζευγαρώσουν και να συνεχίσουν τον βιολογικό κύκλο του είδους. Οι θηλυκές γεννούν αυγά προσκολλούμενες σε φύλλα μέσα στο νερό.