Ενδημικό φυτό Scabiosa Ymettia (Αστεροκέφαλος ή κουφολάχανο)

του Γιάννη Κοφινά

Πριν από μερικά χρόνια, ανέβαινα για πρώτη φορά στο γραφικό και εγκαταλελειμένο χωριό το Λογγάρι. Μέσα στο άγριο τοπίο και την μεγάλη ποικιλία της χλωρίδας, που χαρακτηρίζει την περιοχή αυτή του Νοτίου Πάρνωνα, ξεχωρίζουν πολλά φυτά και βότανα κάθε εποχή του έτους.

Είναι αρχή καλοκαιριού και στην ανάβαση αυτή ξαφνικά προβάλλει δίπλα στο μονοπάτι ένας μικρός θάμνος, ολόγεμος και στολισμένος από όμορφα λουλούδια. Είναι θάμνος με επιμήκη φύλλα επάνω σε σύνολο από κλαδάκια, που θυμίζει κάποιο είδος μικρού φλόμου. Από τον συνολικό όγκο του σώματος του φυτού υπερυψώνονται μεγάλα κοτσάνια, πάνω από 30cm, που στο τελείωμά τους αναπτύσσεται το άνθος. Είναι ημισφαιρικά γεμάτα από μικρά λουλουδάκια μωβ χρώματος. Μερικά έχουν ωριμάσει φτιάχνοντας έναν καρπό τελείως σφαιρικό, αποτελούμενο από πολλούς κώνους, όπως αυτούς που συναντάμε στα μπαμπακούλια, τα φυτά που συλλέγονται για το άναμμα του καντηλιού, παίρνοντας τη θέση του λουμπινιού.

Δεν είχα προσέξει ιδιαίτερα άλλη φορά το φυτό αυτό. Σκέφτομαι ότι θα είναι κάποιο είδος παρόμοιο με τα μπαμπακούλια, ενώ αυτό σκορπά το γλυκό άρωμά του στην ατμόσφαιρα. Στην διαδρομή της Λαγκάδας για Λογγάρι, περίπου μιας ώρας, συνάντησα 5-6 τέτοια φυτά.

Περνούσαν τα χρόνια και σε διάφορες διαδρομές της περιοχής αυτής της Επαρχίας Επιδαύρου Λιμηράς συνάντησα και άλλες φορές το ιδιαίτερα εντυπωσιακό αυτό φυτό.

Στη διαδρομή Μολάων-Μονεμβασιάς και στη θέση Χρανάπα που υπάρχει η ρεματιά με την μεγάλη γέφυρα, υπάρχουν στο τελείωμα της ασφάλτου δύο φυτά. Ψηλά στην Κουρκούλα στον γκρεμό, κοντά στο μεγάλο σχίνο επάνω στα βράχια, υπάρχει άλλο ένα. Επίσης, κατεβαίνοντας προς τη ρεματιά το Λάρνακα πριν την Παναγίτσα Ζωοδόχο Πηγή Μολάων, υπάρχει άλλο ένα. Ανεβαίνοντας μετά τη Μεταμόρφωση Μολάων προς Ρηχειά, στις αριστερές στροφές που παρατηρούμε το μεγάλο φαράγγι με το άγριο τοπίο, υπάρχουν επίσης μερικά φυτά σε πυκνότερη ανάπτυξη. Το πανόραμα της πεδιάδας Μολάων-Ασωπού και το ρεύμα του φαραγγιού τους δίνει εύλογα ιδιαίτερη ανάπτυξη.

Κατεβαίνοντας από το Χιονοβούνι όπου συναντάμε τα σπάνια και όμορφα ενδημικά φυτά όπως η origanum scambrum και τις κίτρινο-πορτοκαλί τουλίπες, φτάνουμε στα όμορφα μπαλκόνια της Παλιόχωρας του Κυπαρισσιού. Από εκεί αγναντεύουμε το Μυρτώο Πέλαγος και τα κύματά του που αφρίζουν στις βοτσαλένιες παραλίες του Κυπαρισσιού. Αριστερά μας είναι το φαράγγι Χαβόσι. Στην διαδρομή αυτή κατεβαίνοντας, υπάρχουν 6-7 φυτά διάσπαρτα, ομορφαίνοντας το μονοπάτι Κρεμαστή-Κυπαρίσσι.

Ένα πρωινό, απολαμβάνοντας καφέ μετά από διανυκτέρευση στην κορφή της Όχης με το δρακόσπιτο και τον Αη Λια, παρατήρησα 3 φυτά στην κορφή αυτή, μικρής ανάπτυξης, με 2-3 λουλούδια. Ένα πανόραμα από ψηλά παρατηρώντας την Κάρυστο, το φαράγγι του Δημόσαρη, του Κάβο Ντόρο, την Αττική και τα πρώτα νησιά των Κυκλάδων.

Το φυτό αυτό, τόσο σπάνιο και λιγοστά διαδεδομένο με μεμονωμένα άτομα, έχει διαλέξει θάλεγα το σπίτι του. Επικρατεί κατά κόρον σαν να είναι ο τόπος αυτός αποκλειστικά δικός του. Ενώ τόσο δύσκολα αναπτύσσεται και διαδίδεται, γι’ αυτό άλλωστε είναι και σπάνιο ενδημικό φυτό, εδώ ακόμη και στην άσφαλτο κατάφερε να φυτρώσει. Βρίσκει δηλ. τις καταλληλότερες συνθήκες που του ταιριάζουν. Είναι δίπλα στο Χάρακα του Ζάρακα, στον γνωστό και επιβλητικό γκρεμό του Σταυρού.

Τα στοιχεία αυτά ήδη με είχαν εντυπωσιάσει αρκετά από τις φυσιολατρικές μου εμπειρίες ανεβαίνοντας σε βουνά και πηγαίνοντας προς τα σπήλαια. Αναζήτησα στοιχεία επιστημονικά ανατρέχοντας σε βιβλιογραφία του κ. Γ. Σφήκα. Επίσης ο φίλος μου και πελάτης Γιώργος Λιακόπουλος μου έφερε στοιχεία από την Γεωπονική. Το όμορφο και εντυπωσιακό ενδημικό φυτό που διαλέγει κορφές, γκρεμούς, φαράγγια, ρεματιές για να ευδοκιμήσει, είναι η Ymettia.