Μια ακραία περιοχή του νοτίου Πάρνωνα, που γειτονεύει με το Μυρτώο πέλαγος, είναι ο Ζάρακας. Πρόκειται για μια περιοχή με την κατάρα της μορφολογίας του εδάφους, και την άνυδρη όψη της. Ούτε μια πηγή δεν αναβλύζει στα κακοτράχαλα βουνά. Μόνο οι ομβροδεξαμενές λύνουν το πρόβλημα του νερού.

Μέσα στο σύμπλεγμα αυτό, από αιχμηρούς βράχους και κακοτοπιές, βρίσκονται φυλαγμένα τα 10 χωριά της άγονης Ζαρακίτικης περιοχής. Τη μονοτονία του γυμνού τοπίου τη ζωντανεύουν τα κοπάδια των τσοπάνων. Υπολογίζεται ότι στα βουνά αυτά βόσκουν αρκετές χιλιάδες γιδοπρόβατα. Τα ζώα αυτά μας δίνουν νόστιμα κρέατα και εκλεκτά τυριά, λόγω της ξηρότητας του εδάφους, και της χορτονομής που βρίσκουν. Μπορούμε να προμηθευτούμε νόστιμο φρέσκο κρέας, και τυριά της αρεσκείας μας.

Η χαρακτηριστική στενότητα του εδώ χώρου, οι σκληρές βιοτικές συνθήκες, ανοίγουν ξεχωριστούς ορίζοντες στο δραστήριο, εμπορικό και φιλοπρόοδο πνεύμα του έξυπνου Ζαρακίτη. Εδώ έχει τη θέση του, αυτό που λέει: «Στ' άγονα βράχια φυτρώνουν γερά δέντρα».

Ο Ζαρακίτης εγκαταλείπει τις κακοτοπιές, σαν το Μανιάτη, και ξεκινάει γεμάτος αυτοπεποίθηση για αναζήτηση καλύτερης τύχης. Πολλές και σημαντικές Πειραιώτικες επιχειρήσεις, είναι στα χέρια του έμπειρου Ζαρακίτη. Πολλά κοινωφελή έργα στολίζουν τον τόπο από τις συχνές αλτρουϊστικές διαθέσεις τους.

Το φιλοπρόοδο και τοπικιστικό πνεύμα βρίσκεται σε διαρκή οργασμό. Τη ζωή, τα ήθη, την κίνηση και, γενικότερα τις πτυχές της Ζαρακίτικης ζωής, μας τα δίνει παραστατικά στο βιβλίο του, «ΖΑΡΑΞ» ο γνωστός γιατρός και συγγραφέας, Κώστας Πετρολέκας.

Μπορούμε να επισκεφθούμε το Ζάρακα, με τα χωριά του κατά σειρά με αφετηρία τη Μεταμόρφωση ή από τους Μολάους.

Μετά τη Μεταμόρφωση (Καταβόθρα), ανεβαίνουμε στις ζίκ-ζάκ στροφές, με τη γυμνότητα του εδάφους, χωρίς τίποτα το ενδιαφέρον. Για να αντικρίσουμε κατοικήσιμη περιοχή θ' ανηφορίσουμε αρκετά, θα συναντήσουμε τη γνωστή για τις κακοκαιρίες τοποθεσία «Κουλοχέρα», ώστε ν’ αγναντέψουμε το πρώτο χωριό, τη Ρειχιά.

Είναι το μεγαλύτερο χωριό με τρεις συνοικισμούς, πλαισιωμένο από αμπελοχώραφα, αμυγδαλιές, και χειμωνιάτικα κηπάκια. Απόκτησε από ιδιωτική πρωτοβουλία, του ιδρυτή Παναγιώτη Μπέλεση, σύγχρονο λαογραφικό Μουσείο, βραβευμένο από την Ακαδημία Αθηνών.

Όλα τα χωριά του Ζάρακα βρίσκονται σε οροπέδια με πανίδα, και χλωρίδα, από αμπέλια και διάφορα φρουτόδεντρα. Απέχει από τους Μολάους 26 χιλ. και έχει υψόμετρο 686μ. θεωρείται το κεντρικό Ζαρακίτικο χωριό και έχει σχετική κτηνοτροφική κίνηση.

Προς νότια, ο δρόμος οδηγεί στον Αγιάννη με το μοναστήρι, την «Ευαγγελίστρια», για να καταλήξει στο λιμάνι του Γέρακα. Πρόκειται για το φυσικότερο λιμάνι (φιόρδ) της Ελλάδας, αθέατο από τη θάλασσα. Εδώ υπάρχουν ακροπόλεις με αρχαία ερείπια με το ναό του Απόλλωνα. Ο βετεράνος διηγηματογράφος Καρκαβίτσας στα λόγια της πλώρης, γράφει για κάποιο, περιστατικό του αθέατου λιμανιού.

Προ της Ρειχιάς, άλλος δρόμος, -το οδικό σύμπλεγμα-του Ζάρακα, μας φέρνει στο Λαμπόκαμπο. Κτηνοτροφικό χωριό με λιγοστά αμπέλια και ανοιξιάτικους κήπους. Αρκετοί σημαντικοί επιχειρηματίες στον Πειραιά και στην Αθήνα, έχουν δημιουργήσει αξιόλογες επιχειρήσεις.

Πιστάματα. Μικρός συνοικισμός με λιγοστά αμπέλια και σιτοχώραφα.

Ύστερ' από τα Πιστάματα, αντικρίζουμε ένα γραφικό χωριό, το Χάρακα. Είναι ένα παστρικό χωριό σε θαυμάσια τοποθεσία. Κυκλώνεται από συστηματικούς αμπελώνες, που δίνουν αρκετό και εκλεκτό κρασί. Το κρασί είναι το βασικό συστατικό των ξωμάχων. Τα σπίτια καθαρά, ασβεστωμένα με τις παντοτινές γλάστρες στις ταράτσες, δέχονται κάθε καλοκαίρι γνωστούς και ξένους παραθεριστές. Προσφέρεται για παραθερισμό, γιατί διαθέτει ευχάριστο κλίμα, νόστιμα κρέατα, εκλεκτά τυριά, γλυκόπιοτο κρασί, και ανοιχτόκαρδη φιλοξενία.

Πολλοί Χαρακιώτες έχουν στα χέρια τους τρανές επιχειρήσεις στον Πειραιά και βοηθάνε με κάθε τρόπο το συντοπίτη τους για τη δημιουργία εμπορικής σταδιοδρομίας. Από ένα κληροδότημα του «Πετρολέκα», κάθε χρόνο -ενοίκια του ακίνητου στον Πειραιά- βοηθούνται οι κάτοικοι. Στο άκρο του χωριού, μέσα στα κυπαρίσσια, μια ωραία εκκλησία, σχέδιο Ορλάνδου, εντυπωσιάζει τον επισκέπτη. Πιο πάνω, στα βράχια, ένα γραφικό ξωκλήσι, ο Αγιάννης, μας καλεί να το γνωρίσουμε και να χαρούμε την τοποθεσία.

Χαρακιώτης είναι ο δεινός ορειβάτης, που πάτησε το Κιλιμάντζαρο και τον Καύκασο. Πρόκειται για το Σωτήρη Ροβάτσο. Από δε τα Πιστάματα, προέρχεται ο νομικός σύμβουλος του Κράτους κ. Παπαμιχαλόπουλος. Αφήνουμε το Χάρακα, με το απόκρημνο και επικίνδυνο σημείο «Σταυρός», για να φθάσουμε στο όμορφο Κυπαρίσσι. Έχει ένα αξιόλογο σπήλαιο και φημίζεται για την ασύγκριτη και υποδειγματική καθαριότητα. Οι συνοικισμοί, λάμπουν με το αδιάκοπο ασβέστωμα και τις πολύχρωμες γλάστρες. Έχει υποδειγματικό και πλούσιο διδακτήριο.

Στο λιμάνι πιάνει και το καράβι της γραμμής Πειραιά - Μονεμβασίας. Έχει καλή αμμουδιά για αποτελεσματικά αμμόλουτρα. Συγκαταλέγεται ανάμεσα στα όμορφα και νοικοκυρεμένα χωριά μας. Από δω πέρασε η Άρτεμη και άφησε τα σημάδια της. Ο δρόμος Χάρακα Κυπαρίσσι, συνδέει το γραφικό Κυπαρίσσι. Άλλα χωριά, εκτός από τα Κουπιά με το αρωματικό μέλι και τα νόστιμα κρέατα, είναι ο Άγιος Δημήτριος και η Κρεμαστή. Αυτά τα δημιουργικά και νοικοκυρεμένα χωριά, μπορούμε να τα επισκεφθούμε από την άλλη πλευρά, δηλ. από τα Νιάτα και την Απιδιά.

Στο Ζάρακα θα βρούμε καλό κυνήγι από πέρδικα και λαγό. Αξίζει, λοιπόν, να βρεθούμε κάποια εποχή του χρόνου εδώ πάνω, στις αετοφωλιές του Ζάρακα, για να μας δώσει αυτό που διαθέτει, ιδιαίτερα δε την ιδιότυπη φιλοξενία των απλοϊκών και εργατικών κατοίκων του.