του Γιάννη Κοφινά

Την Παρασκευή βράδυ στις 11/8, δέχτηκα τηλεφώνημα από Αθήνα, ενώ έκανα τις διακοπές μου στους Μολάους. Ήταν ο Κώστας Κορύλλος που τον περίμενα να επισημάνουμε σπήλαια λιμναία στην περιοχή της Επ. Επιδαύρου Λιμηράς.

Πράγματι, το Σάββατο το απόγευμα, συναντηθήκαμε στο σπίτι μου στους Μολάους για να τους φιλοξενήσω. Ήρθε παρέα με τον φίλο του Νίκο Δόξα. Το βραδάκι φθάσαμε στο πεντάμορφο και σπάνιο για τα Ελληνικά δεδομένα φιορδ του Γέρακα. Εκεί απολαύσαμε δεξίωση του Δήμου Ζάρακα που παραχωρούσε στους Ιστιοπλόους και το κοινό για την έναρξη αγώνων. Ζωντανή παραδοσιακή μουσική και χορός από ομίλους των παιδιών της περιοχής, φώτα, μουσική, ταβέρνες, πολύς κόσμος, ιστιοπλοϊκά, μια ολοζώντανη εκδήλωση, σκεπάζουν τις αναμνήσεις μου από το παρελθόν, που ο Γέρακας ήταν ένα μικρό, ήσυχο, απομονωμένο ψαροχώρι, χωρίς λιμάνι, οι βάρκες παρελάμβαναν τους ταξιδιώτες από το πλοίο. Στο μαγαζάκι, πολλές φορές, δεν βρίσκαμε ψάρια λόγω καιρού και τη βγάζαμε με ξεροφάι κονσέρβα και βουτυράτη μυζήθρα. Κάποια φορά, το λεωφορειάκι δεν είχε φθάσει από τον καρόδρομο, λόγω βλάβης, και δεν βρήκαμε ούτε ψωμί. Πώς αλλάζουν οι καιροί!

Ένας αλλιώτικος λοιπόν Γέρακας, στη θέση του όμως υπήρχε από τα πανάρχαια χρόνια η πόλις Ζάραξ (Ζα=πάρα πολύ, όπως Ζάμπλουτος δηλ. πάρα πολύ πλούσιος και ραξ από το ρίγνυμι). Ζάραξ λοιπόν, πάρα πολύ κατακρημνισμένος, είναι η μεγαλύτερη εκδοχή της ονομασίας, εξ ου και Δήμος Ζάρακος σήμερα. Άν αφήσουμε κατά μέρος τη θεωρία, η πράξη αποδεικνύει στα μέγιστα τέτοια εκδοχή.

Ξεκινώντας από το Κυπαρίσσι με τις ορθοπλαγιές της Μπαμπάλας, το γκρεμνό του Σταυρού, τις καταβόθρες στα οροπέδια Πιστάματα, Λαμπόκαμπο κ.λ.π., τα δύο μεγάλα φαράγγια της Ρηχειάς, που καταλήγουν στις πανέμορφες παραλίες της Βλυχάδας και στο Αυλάκι. Το βαθύτερο, μέχρι στιγμής για την περιοχή, 70μ. βάθους βάραθρο του Αραμπατζή και ακόμη το ανεξερεύνητο βάραθρο της Πύλιζας, πού τόχουν μετρήσει με νήμα 120μ. βάθος, το πρώτο ακούμπημα. Η τεράστια κατηφορική δολίνη που καταλήγει με τη λιμνοθάλασσα του Γέρακα. Από κει και κάτω μέχρι το ακρωτήρι Κρεμμύδι, πραγματικά κούφια γη, ένα σωρό βάραθρα και σπήλαια και μάλιστα και λιμναία.

Κυριακάτικος πρωινός περίπατος στα λιμναία σπήλαια του Κρεμμυδίου, έχοντας στο πλάι μου τον Νίκο και τον Κώστα, που μάλιστα μόλις πριν λίγες μέρες ήλθε από την Φλόριδα της Αμερικής, όπου παρακολούθησε προχωρημένα σεμινάρια βαθειάς σπηλαιοκατάδυσης με χρήση μειγμάτων αερίων. Είναι πράγματι καύχημα για τον ΣΠΕΛΕΟ να έχει τέτοια μέλη, όπως τον Κώστα.

Τα σπήλαια στο Κρεμμύδι ενθουσίασαν τα παιδιά αρκετά για επικείμενη σπηλαιοκατάδυση. Στη διαδρομή έχασα το λογαριασμό να τους δείχνω δεξιά και αριστερά, παντού σπήλαια. Φθάνοντας προς το Γέρακα, εντυπωσιάζονται με το τοπίο που τώρα είναι ημέρα και φθάνουμε στο Πανιπά. Αρχικά κατεβαίνουμε με φωτιστικά και φωτογραφική μηχανή. Ο Κώστας δεν κρατιέται όμως με τίποτα όταν αντικρίζει τα βαθιά νερά και τη λίμνη του Πανιπά.

Έχοντας υπόψη και τις αναφορές ότι το νερό είναι 33μ. βάθος και ότι το Πανιπά ονομάστηκε έτσι διότι παλαιότερα έλεγαν ότι επικοινωνούσε με τη θαλασσοσπηλιά στο λιμάνι του Γέρακα, όποτε κάποιος πάει και έρχεται από το ένα στο άλλο, εξ ου και Πανιπά. Ανεβαίνει στο αυτοκίνητο για τα υλικά. Ακολουθούμε με τον Νίκο και σε λίγο, μια λευκή κλωστή, το μίτο, δεμένη από ένα βράχο εισέρχεται στο νερό, ενώ η δέσμη φωτός του προβολέα του Κώστα χάνεται και αυτή αργότερα μέσα στο νερό της λίμνης. Ο ήχος με τις φυσαλίδες τόσο ενισχυμένος με τον αντίλαλο στην αίθουσα και τόσο διαφορετικός από τη θάλασσα!

Η δέσμη εμφανίζεται και πάλι περιφερειακά και αργότερα πλησιάζει, ενώ η φωτογραφική μηχανή αποθανατίζει τη στιγμή. Ο Κώστας παρατηρεί ότι μπροστά και δεξιά είναι το μέγιστο βάθος και μόνο 14,5 μέτρα με πολύ λάσπη στον πυθμένα.

Αργότερα οι βροχές έφεραν ιζήματα στο σπήλαιο και στη Λιμνοθάλασσα. Η στεριά όμως και αυτή μπορεί να ανέβει ή να κατέβει, λόγω της ορογένεσης.

Αυτές φυσικά είναι γενικές παρατηρήσεις, μη θέλοντας να απομυθοποιήσουμε με τις εξερευνήσεις μας τέτοιες παραδόσεις και στο κάτω κάτω να μπορούμε και μεις με τη σειρά μας να λέμε και κάτι στα εγγόνια μας.

Η πραγματικότητα όμως στη σημερινή σπηλαιοκατάδυση είναι ότι το σπήλαιο Πανιπά κλείνει και είναι αδιαπέραστο, καθώς και η θαλασσοσπηλιά του λιμανιού.

Η παράδοση την αναφέρει ότι ήταν η Σκύλλα και Χάρυβδη. Στο δε Πανιπά με τα κρύα νερά, ότι ήταν λουτρό της θεάς Αφροδίτης.